Suveren Azərbaycan — bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinin, milli iradənin və gələcəyə yönəlmiş dövlətçilik əzminin ifadəsidir

Bakı:

24 °C

78 %

6 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Suveren Azərbaycan — bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinin, milli iradənin və gələcəyə yönəlmiş dövlətçilik əzminin ifadəsidir

Suveren Azərbaycan — bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinin, milli iradənin və gələcəyə yönəlmiş dövlətçilik əzminin ifadəsidir

17.09.2026 [10:38]

Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində elə mərhələlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi günlə deyil, bütöv bir tarixi yolun nəticəsi olması ilə ölçülür. 20 sentyabr 2023-cü il də məhz belə tarixlərdəndir. Həmin gün Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyinin tam bərpa edilməsi ölkənin müasir tarixində yeni siyasi və hüquqi mərhələnin başlanğıcını qoydu. 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Prezident Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edildi. Sərəncamda 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunduğu və dövlət suverenliyinin bərpa edildiyi xüsusi qeyd olunur.

Bu gün Azərbaycanın suverenliyi artıq yalnız hüquqi prinsip deyil, bütün ölkə ərazisində təmin edilən real dövlətçilik reallığıdır. Bu cümlənin arxasında Azərbaycan xalqının onilliklər ərzində keçdiyi mürəkkəb, lakin ardıcıl dövlətçilik yolu dayanır.

Suverenlik hər bir müstəqil dövlətin fundamental xüsusiyyətlərindən biridir. Dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, qanunlarını tətbiq etməsi, dövlət institutlarının fəaliyyət göstərməsi, sərhədlərinə nəzarət etməsi və daxili-xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi suverenliyin əsas təzahürlərindəndir.

Azərbaycan müstəqilliyini 1991-ci ildə bərpa etdikdən sonra bu hüquqi status beynəlxalq səviyyədə tanındı. Lakin ölkənin ərazisinin bir hissəsində faktiki olaraq Azərbaycan dövlət hakimiyyətinin həyata keçirilməməsi suverenliyin tam və real şəkildə reallaşmasına maneə yaradırdı. Bu səbəbdən Azərbaycanın dövlətçilik tarixində ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası bir-birini tamamlayan iki strateji məqsəd kimi formalaşdı.

Məsələ yalnız xəritədə ərazilərin Azərbaycan Respublikasının tərkibində göstərilməsi deyildi. Əsas məsələ həmin ərazilərdə Azərbaycan dövlətinin hüquqi və institusional hakimiyyətinin bərpası idi.

Azərbaycanın bugünkü dövlətçilik reallığını anlamaq üçün 1990-cı illərin əvvəllərinə nəzər salmaq vacibdir. Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycan ağır siyasi, iqtisadi və hərbi böhranlarla üz-üzə idi. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində ərazilərimizin işğalı ilə yanaşı, dövlət institutlarının zəifləməsi də ölkənin gələcəyi üçün ciddi təhlükələr yaradırdı. 1993-cü ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mərhələyə çevrildi. Dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin olunması, milli iqtisadiyyatın inkişafı, dövlət institutlarının formalaşdırılması və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi sonrakı mərhələdə daha güclü dövlət modelinin əsaslarını yaratdı. Bu baxımdan bugünkü suveren Azərbaycan təsadüfi şəkildə formalaşmış siyasi reallıq deyil. Onun arxasında uzunmüddətli dövlət quruculuğu prosesi dayanır.

Suverenliyin yalnız siyasi bəyanat deyil, real dövlətçilik reallığına çevrilməsi üçün güclü dövlət institutları lazımdır. Konstitusiya, qanunvericilik sistemi, dövlət idarəçiliyi, təhlükəsizlik və müdafiə strukturları, iqtisadi sistem və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil qərarvermə qabiliyyəti dövlət suverenliyinin praktiki dayaqlarıdır. Azərbaycanın müstəqillik illərində keçdiyi inkişaf yolu bu institutların mərhələli şəkildə möhkəmlənməsi ilə müşayiət olundu. Nəticədə ölkə yalnız müstəqil dövlət kimi mövcudluğunu qorumaqla kifayətlənmədi, həm də iqtisadi, siyasi və hərbi potensialını artırdı. Bu potensialın ən mühüm nəticələrindən biri isə 2020-ci ildə özünü göstərdi.

2020-ci il 27 sentyabrda başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində dönüş nöqtəsi oldu. 44 günlük müharibə nəticəsində Azərbaycanın uzun illər işğal altında qalan ərazilərinin böyük hissəsi azad edildi. Şuşanın azad olunması ilə hərbi-siyasi vəziyyət köklü şəkildə dəyişdi və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması təmin edildi. Lakin 2020-ci ilin Zəfəri dövlətçilik baxımından prosesin tamamlanması deyil, yeni mərhələnin başlanğıcı idi. Çünki Azərbaycan ərazi bütövlüyünün böyük hissəsini bərpa etsə də, Qarabağda Azərbaycan dövlətinin suveren hüquqlarının tam həyata keçirilməsi məsələsi hələ qarşıda qalırdı.

Cənab Prezident İlham Əliyev sonradan bu məqamı açıq şəkildə ifadə edərək 2020-ci il müharibəsindən sonra qarşıda dövlət suverenliyinin tam bərpası vəzifəsinin dayandığını bildirmişdi.

2023-cü il Azərbaycanın dövlətçilik tarixində ardıcıl hadisələrlə yadda qaldı. Aprelin 23-də Laçın istiqamətində Azərbaycan-Ermənistan sərhədində sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yaradılması ilə Azərbaycan dövlətinin öz sərhədlərinə nəzarəti baxımından mühüm mərhələ yarandı. Prezident İlham Əliyev həmin dövrdə ərazi bütövlüyünün təmin edildiyini, sentyabr hadisələrindən sonra isə dövlət suverenliyinin bərpa olunduğunu qeyd etmişdi. Sentyabrın 19-da Qarabağ bölgəsində başlayan antiterror tədbirləri isə 23 saat ərzində başa çatdı. Azərbaycan Prezidentinin 2024-cü il Sərəncamında qeyd edildiyi kimi, əməliyyatın nəticəsində Azərbaycan Respublikasının suverenliyi tam bərpa edildi. Beləliklə, 2020-ci ildə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə olunan Zəfər 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə tamamlandı. Bu iki tarixi mərhələ bir-birindən ayrı deyil, eyni dövlətçilik xəttinin davamıdır. Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə əsasən, 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra ölkənin bütün ərazisində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və qanunlarının tətbiqi təmin edildi, dövlət bayrağı bütün ərazilərdə dalğalanmağa başladı. Bu isə suverenliyin mahiyyətinə uyğun olaraq dövlətin vahid hüquqi və institusional məkanının tamamlanması deməkdir. Artıq Azərbaycanın xəritəsində dövlət hakimiyyətinin tətbiq olunmadığı ayrıca ərazi qalmayıb. Dövlət sərhədləri, hüquqi sistem, dövlət institutları və idarəçilik mexanizmləri vahid dövlət məkanında fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan Bayrağının Şuşada, Xankəndidə, Xocalıda, Ağdərədə, Xocavənddə və Qarabağın digər şəhərlərində ucaldılması dövlət hakimiyyətinin bərpasının simvolik ifadəsinə çevrildi.

Suverenliyin bərpası dövlətçilik tarixində mühüm nəticə olmaqla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də yaradır. Çünki ərazidə dövlət hakimiyyətinin bərpasından sonra həmin ərazilərin sosial, iqtisadi və infrastruktur baxımından dirçəldilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi kimi genişmiqyaslı proseslər ön plana çıxır. Bu baxımdan Böyük Qayıdış suverenliyin yalnız hüquqi deyil, sosial və humanitar məzmununun da ortaya çıxmasıdır. Yenidən qurulan şəhərlər, salınan kəndlər, çəkilən yollar, yaradılan infrastruktur və geri qayıdan insanlar Azərbaycanın suverenliyinin gündəlik həyatda görünən nəticələridir. Suveren dövlət öz ərazisində yalnız bayraq qaldırmır; həmin ərazidə insanların təhlükəsiz və firavan yaşaması üçün şərait də yaradır.

Bu gün əldə olunan dövlətçilik reallığı gələcək nəsillərə ötürülməli olan ən mühüm milli dəyərlərdən biridir. Çünki tarix göstərir ki, dövlət müstəqilliyi və suverenlik öz-özünə qorunmur. Onun arxasında siyasi sabitlik, milli birlik, güclü institutlar, iqtisadi dayanıqlıq, müdafiə qabiliyyəti və dövlətçilik düşüncəsi dayanır. Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol bu baxımdan mühüm təcrübə formalaşdırıb.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi ilə möhkəmləndirilən dövlət institutları, sonrakı mərhələdə həyata keçirilən inkişaf siyasəti, gücləndirilən ordu və nəticə etibarilə 2020 və 2023-cü illərdə əldə olunan tarixi nəticələr bir-birini tamamlayan mərhələlər kimi qiymətləndirilə bilər.

Bu gün Azərbaycanın suverenliyi artıq yalnız beynəlxalq hüquq sənədlərində təsbit olunan prinsip deyil. O, ölkənin bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin, qanunun aliliyinin, Konstitusiyanın və dövlət institutlarının real fəaliyyəti ilə özünü göstərən dövlətçilik reallığıdır. Bu reallığın arxasında bir günün deyil, bütöv bir xalqın mübarizəsi, qəhrəman şəhidlərimizin şücaəti, dövlətçilik ənənəsi, siyasi iradə və uzunmüddətli dövlət quruculuğu dayanır. Suveren Azərbaycan — bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinin, milli iradənin və gələcəyə yönəlmiş dövlətçilik əzminin ifadəsidir.

David Həsənov

Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 45 dəfə