31 Mart: Unudulmayan Faciə və Tarixi Yaddaşın Sınağı

Bakı:

27 °C

56 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / 31 Mart: Unudulmayan Faciə və Tarixi Yaddaşın Sınağı

31 Mart: Unudulmayan Faciə və Tarixi Yaddaşın Sınağı

31.03.2026 [13:37]

XX əsrin əvvəlləri Cənubi Qafqaz regionu üçün mürəkkəb siyasi transformasiyalar, imperiyaların süqutu və yeni milli dövlətlərin formalaşması ilə səciyyələnirdi. Bu dövrdə baş verən hadisələr arasında 1918-ci ilin mart-aprel aylarında azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qırğınlar xüsusi yer tutur. Tarixşünaslıqda “31 Mart soyqırımı” kimi tanınan bu hadisə təkcə lokal qarşıdurma deyil, həm də sistemli zorakılıq aktı kimi qiymətləndirilir.

Hadisələrin mahiyyətini anlamaq üçün həmin dövrün siyasi kontekstinə nəzər salmaq vacibdir. Rusiya imperiyasının süqutundan sonra yaranmış hakimiyyət boşluğu müxtəlif siyasi qüvvələrin – bolşeviklərin, millətçi qrupların və silahlı dəstələrin regionda nüfuz uğrunda mübarizəsini kəskinləşdirmişdi. Bu qarışıq şəraitdə etnik zəmində qarşıdurmalar daha da dərinləşərək genişmiqyaslı zorakılıqlara yol açdı.

1918-ci ilin mart hadisələri zamanı Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə minlərlə azərbaycanlı mülki şəxs qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mədəni və dini abidələr məhv edilmişdir. Bu hadisələr təkcə fiziki məhvetmə ilə məhdudlaşmamış, həm də kollektiv yaddaşın və mədəni identikliyin hədəfə alınması ilə müşayiət olunmuşdur. Belə hadisələr “etnik təmizləmə” və ya “kollektiv zorakılıq” kimi anlayışlarla izah edilir.

Arxiv sənədləri, şahid ifadələri və dövrün mətbuat materialları göstərir ki, qırğınlar əvvəlcədən planlaşdırılmış və koordinasiya olunmuş şəkildə həyata keçirilmişdir. Bu baxımdan hadisələrin spontan xarakter daşıdığı fikri elmi əsasdan uzaq görünür. Əksinə, müxtəlif mənbələrin müqayisəli təhlili bu hadisələrin sistemli xarakterini təsdiqləyir.

31 Mart soyqırımı həm də milli yaddaşın formalaşmasında mühüm rol oynayan hadisələrdən biridir. Müasir dövrdə bu faciənin anılması təkcə keçmişin xatırlanması deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası və gələcək nəsillərin maarifləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu hadisənin akademik səviyyədə öyrənilməsi tarixşünaslıq üçün yeni yanaşmaların inkişafına da təkan verir.

Nəticə etibarilə, 31 Mart soyqırımı təkcə bir tarixi fakt deyil, həm də kollektiv yaddaşın, milli kimliyin və tarixi ədalət anlayışının ayrılmaz hissəsidir. Bu hadisələrin obyektiv və elmi əsaslarla araşdırılması həm regional tarixşünaslıq, həm də beynəlxalq akademik diskurs üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Rizvan Məmmədov

YAP Şahbuz rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 429 dəfə