BMT ekspertləri Yaxın Şərqdə nüvə enerjisinin riskləri barədə qənaətlərini bölüşüblər

Bakı:

24 °C

57 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Dünya / BMT ekspertləri Yaxın Şərqdə nüvə enerjisinin riskləri barədə qənaətlərini bölüşüblər

BMT ekspertləri Yaxın Şərqdə nüvə enerjisinin riskləri barədə qənaətlərini bölüşüblər

11.05.2026 [15:50]

Elektrik enerjisinə qlobal tələbat çoxaldıqca, atom elektrik stansiyalarının (AES) populyarlığı da artır. Yaxın Şərqdə bir neçə ölkə regional təhlükəsizlik, iqlim şəraiti və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi ciddi məsələləri balanslaşdıraraq nüvə enerjisi layihələrini qiymətləndirir və ya inkişaf etdirir.

AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, təşkilatın ekspertləri Yaxın Şərqdə nüvə enerjisinin yaratdığı risklər barədə qənaətlərini bölüşüblər.

“AES-lər enerji tələbatları, texnoloji innovasiya və inkişaf edən təhlükəsizlik mənzər”əsinin kəsişməsindədir. Bu, böyük bir fürsət yaradır”, -deyə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (AEBA) baş koordinatoru Şota Kamişima deyir.

O əlavə edib: “Düzgün inkişaf etdirildikdə, nüvə enerjisi davamlı inkişafı dəstəkləyə, enerji dayanıqlığını artıra və hətta regional əməkdaşlıq üçün platforma rolunu oynaya bilər”.

O məlumat verib ki, “Barakah” AES-in ölkənin daxili enerji ehtiyaclarının təxminən 25 faizini ödədiyi Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də daxil olmaqla, 33 ölkə 2050-ci ilə qədər nüvə enerjisi güclərini üçqat artırmaq məqsədini dəstəkləyib. Hazırda 31 ölkədə 416 nüvə reaktoru dünya elektrik enerjisinin təxminən 10 faizini təmin edir. Daha 63 reaktor tikilməkdədir və təxminən 60 ölkə kiçik modul reaktorlar da daxil olmaqla nüvə enerjisinin tətbiqini nəzərdən keçirir.

“Yaxın Şərq və Şimali Afrika bölgəsində enerji tələbatı 2000-ci ildən 2024-cü ilə qədər üç dəfə artıb. Süni intellekt və iqtisadi transformasiya sayəsində bu tələbat artmağa davam edəcək”, - deyə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Silahsızlanma Tədqiqatları İnstitutunun (UNIDIR) tədqiqatçısı Almuntaser Albalawi bildirib. O əlavə edib: “Regionun duzsuzlaşdırma və soyutma üçün unikal ehtiyacı var və bu da sabit enerji mənbələrinə olan etimadı daha da aktuallaşdırır”.

Bütün bu tələblərə baxmayaraq, Yaxın Şərqdəki geosiyasi mühit bölgədə nüvə enerjisinin inkişaf etdirilməsi və istismarının təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar doğurur. “AES-dən danışarkən, onun həyat dövrü ağlabatan - tikintidən istismardan çıxarılmasına qədər təxminən 75 illik bir zaman vahidi olmalıdır”, -deyə Prinston Universitetinin baş tədqiqatçısı Ziya Mian iddia edir.

“Bütün bu müzakirələrin mərkəzi bir sual ətrafında cəmləşir – son 75 ildə Yaxın Şərqdə vəziyyət necə olub? Gələcəkdə onun necə inkişaf edəcəyini gözləyirik?”, -deyən amerikalı ekspert 1967 və 1973-cü illərdəki ərəb-İsrail müharibələrinə, 1980-ci ildən 1988-ci ilə qədər olan İran-İraq müharibəsinə, daha sonra isə ABŞ-İraq müharibələrinə, ardınca Suriyada vətəndaş müharibəsinə işarə edib. O, növbəti 75 ilin son 75 ildən kökündən fərqli olacağı ehtimalının az olduğunu da vurğulayıb.

Təhlükəsizlik və siyasi mülahizələrlə yanaşı, Yaxın Şərqdə nüvə enerjisinin inkişafı üçün iqlim və ətraf mühitin uyğunsuzluğu ilə bağlı narahatlıqlar da mövcuddur.

Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (ÜMT) 2024-cü ildə dərc etdiyi ərəb ölkələrində iqlimin vəziyyətinə dair ilk hesabata görə, Yaxın Şərq qlobal orta göstəricidən iki dəfə sürətli istiləşir. Bu əsrin sonuna qədər temperatur beş dərəcə Selsi arta bilər ki, bu da nüvə elektrik stansiyalarının fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Professor Mian deyir ki, Yaxın Şərq insanların açıq havada yaşaması üçün praktik olaraq yaşayışa yararsız hala düşəcək. O əlavə edib: “Həmçinin nüvə elektrik stansiyalarının istilik mübadiləsi ehtiyacları olduqca böyükdür və onların soyutma sularına tələbatı da çoxdur. Məsələn, hər yay insanların soyutma üçün ən çox elektrik enerjisinə ehtiyacı olduqda, Fransa xarici temperatur çox yüksək olduğu üçün nüvə elektrik stansiyalarını bağlamalı olur”.

Ekspertin sözlərinə görə, elektrik enerjisi istehsal etməyin ən sürətli və ucuz yolu bərpaolunan enerji mənbələridir. “Nüvə enerjisi üçün 10 il gözləmək əvəzinə, on il Günəş və ya külək enerjisi əldə edə bilərsiniz və qiymətin cüzi bir hissəsinə. Buna görə də iqlim faydaları baxımından bu mənbələr müqayisə edilə bilməz. O əlavə edib: “Mən sözdə “nüvə dirçəlişi” haqqında bir çox hekayələr eşitmişəm, bu, əslində, köhnə bir fikirdir. Hər nəsil eyni uçan xalçanı satmağa çalışır. Reaktorumu al, sabah qızıl dövrdür” kimi texnoloji determinizm ən pis variantdır. Dünya bu şəkildə işləmir. Siyasət, insanlar, sistemlər və tarix əsas amillərdir”.

Paylaş:

Baxılıb: 634 dəfə