Heydər Əliyev
yeni azerbaycan logo
Bakı:
14 °C
88 %
5 m/s
Əlaqə
AZ RU EN

Ana səhifə / Dünya / Yupiterin yaranma sirri aşkar edilib

Yupiterin yaranma sirri aşkar edilib

30.08.2025 [14:55]

Yaponiyanın Naqoya Universiteti və İtaliyanın Milli Astrofizika İnstitutunun fizikləri ilk dəfə göstəriblər ki, Yupiterin formalaşması xondrulların (meteoritlərdə tapılan ərimiş maddədən ibarət kiçik sferik hissəciklər) yaranmasına səbəb olub.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqat “Scientific Reports” jurnalında dərc olunub.

Xondrullar diametri 0,1–2 millimetr olan kiçik dairəvi damcılardır və 4,5 milyard ildən çox əvvəl yaranıblar. Onlar asteroid və kometlərin daxilində “sızdırılmaz” şəkildə saxlanılır, Yerə isə yalnız meteoritlər vasitəsilə çatırlar. Alimlər onları onilliklər boyu araşdırsalar da, yaranma mexanizmi hələ də sirr olaraq qalırdı.

“Kiçik planetlər yüksək sürətlə toqquşanda, onların daşlarında olan su ani olaraq buxara çevrilirdi. Buxar genişlənərək mini partlayış effekti yaradır və ərimiş daş materiallarını mikroskopik damcılara parçalayırdı. Elə bu damcılar da xondrullar kimi qalır və bu gün tapdığımız meteoritlərdə mövcuddur”, - deyə Naqoya Universitetinin professoru Siniti Sirono bildirib.

Nəzəriyyənin yoxlanması üçün tədqiqatçılar Yupiterin böyüməsini modelləşdiriblər və onun cazibə qüvvəsinin su ilə zəngin cisimlərin toqquşmasını necə sürətləndirdiyini izləyiblər. Məlum olub ki, proses meteoritlərdə müşahidə olunan xondrulların xüsusiyyətlərini ideal şəkildə təkrarlayır. Həmçinin nəticələr göstərir ki, xondrulların formalaşmasının pik dövrü Yupiterin nəhəng ölçülərə çatdığı vaxt, yəni Günəş sisteminin yaranmasından təxminən 1,8 milyon il sonra baş verib.

Xondrullar müəyyən mənada planetlərin formalaşma mərhələlərini göstərən “zaman möhürü” kimi qəbul edilə bilər. Alimlər qeyd edirlər ki, tapılan xondrullar arasında yaş fərqliliyi göstərir ki, oxşar proses yalnız Yupiterin deyil, digər nəhəng planetlərin (Saturn) formalaşması zamanı da baş verib.

Alimlərin sözlərinə görə, bu iş planetlərin yaranma tarixini təyin etməyin yeni yolunu təqdim edir və Günəş sisteminin necə inkişaf etdiyini anlamağa kömək edir. Ehtimal olunur ki, oxşar proseslər digər ulduzlar ətrafında da baş verir və bu, ekzoplanet sistemlərinin formalaşmasının “tarixinə pəncərə açır”.

Paylaş:
Baxılıb: 326 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax

Dünya

Media: Pakistan LNG çatışmazlığı səbəbindən 4700 MVt gücündə elektrik enerjisinə ehtiyac duyur

01 May 23:49

İqtisadiyyat

bp: Ötən rüb “Şəfəq” layihəsi üzrə tikinti işləri qrafikə uyğun irəliləyib

01 May 23:20

Sosial

Biləsuvarda avtomobilə baxış zamanı 200 kiloqramdan artıq at əti aşkarlanıb

01 May 22:46  

Xəbər lenti

Bakı Olimpiya Stadionunda WUF13 Media Mərkəzi fəaliyyət göstərəcək

01 May 22:19

Siyasət

Azərbaycan QHT-ləri Ermənistana gedən Avropa liderlərinə açıq məktub yazıb

01 May 22:07

Dünya

Pekin Vaşinqtonun yeni telekommunikasiya məhdudiyyətlərinə cavab tədbirləri görəcək

01 May 21:55

Hadisə

Külli miqdarda narkotik vasitənin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısı alınıb

01 May 21:23

İqtisadiyyat

ABŞ neft ehtiyatlarından 17,5 milyon barel istifadə edib

01 May 20:42

Mədəniyyət

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə 575 tarixi abidənin vəziyyəti qiymətləndirilib

01 May 20:17

Maraqlı

Qəhvə ilə limon qarışığının arıqlamağa təsiri açıqlandı

01 May 19:50

Dünya

BMT xəbərdarlıq edir: Reklamda süni intellektdən istifadə dezinformasiya böhranını dərinləşdirə bilər

01 May 19:23

Dünya

Niderlandda vəliəhd şahzadəyə qarşı sui-qəsd planında şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

01 May 18:25

Dünya

ABŞ Avropada təxminən 80 min hərbçi yerləşdirib

01 May 17:32

Gündəm

Prezident İlham Əliyev Bakının İslam Səfərli küçəsinin yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak edib

01 May 16:55  

Dünya

Gənclərin 30 faizi unutqanlıqdan əziyyət çəkir - Şok statistika

01 May 16:55

Maraqlı

Yapon alimləri ürəyin qocalmasını ləngitməyin yolunu tapıblar

01 May 16:39

YAP xəbərləri

Əbədiyyətə qovuşan ömrün 103-cü baharı

01 May 15:50  

Dünya

Fitch: ABŞ-nin dövlət büdcəsinin kəsiri ÜDM-in 7,9 faizinə çata bilər

01 May 15:22

Siyasət

Diplomatik korpusun nümayəndələri Xankəndi Zəfər parkına gəliblər

01 May 14:53  

Siyasət

Diplomatik korpusun nümayəndələri Xocalı Soyqırımı Memorialında olublar

01 May 14:52  

YAP xəbərləri

Dövlət və idmanın vəhdəti

01 May 14:52

Mədəniyyət

Vatikanda Heydər Əliyev Fondu ilə birgə layihələrin təqdimatına həsr olunan tədbir keçirilib

01 May 14:50  

Dünya

Vaşinqtonda məktəbdə bıçaqlı hücum olub, azı beş nəfər yaralanıb

01 May 14:45

Dünya

“Telegraph”: NATO ABŞ qoşunlarının Almaniyadan çıxarılmasını müzakirə etmir

01 May 14:17

İdman

FIFA prezidenti: İran 2026-cı il Dünya Kubokunda iştirak edəcək

01 May 13:52

Hərbi

Hərbi qulluqçular şəxsi jetonla təmin ediləcəklər

01 May 13:47

Sosial

Gömrük Məcəlləsində rəqəmsallaşma və islahatlar genişlənir

01 May 13:45

Sosial

Metroda və avtobusda ödənişə görə “ardıcıl vəsait çıxılması” hallarına aydınlıq gətirilib

01 May 13:41

Dünya

Berlin: ABŞ qoşunlarının Almaniyadan çıxarılması gözlənilmir

01 May 13:25

Gündəm

Ədalət Fərəcov 2-ci dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif edilib

01 May 13:19

Siyasət

Azərbaycan Milli QHT Forumu fəaliyyətinə və planlarına dair ictimai hesabatla çıxış edib

01 May 13:19

Sosial

Parlament əməkhaqqında gender bərabərliyi dəyişikliklərini təsdiqləyib

01 May 13:18

Dünya

Böyük Britaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi artırılıb

01 May 12:58

YAP xəbərləri

Güləşçilərimizin şanlı uğuru: Ölkə başçısının dəstəyi ilə idmaçılarımız Tiranada tarix yazdılar

01 May 12:53

Sosial

Sabah 26 dərəcə isti olacaq

01 May 12:42

İqtisadiyyat

“Şahdəniz”in əməliyyat və əsaslı xərcləri açıqlanıb

01 May 12:41

Sosial

Bu gündən ölkə ərazisindəki bütün su hövzələrində sənaye məqsədilə balıq ovu qadağan edilir

01 May 12:40

Sosial

NİİM “toy karvanları”nda iştirak edən sürücülərə müraciət edib

01 May 12:39

Siyasət

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin prezidenti Azərbaycan-Ermənistan sülh gündəliyi barədə məlumatlandırılıb

01 May 12:32

Sosial

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

01 May 12:29

Siyasət

Milli Məclisin qərarı: Avropa Parlamenti ilə bütün istiqamətlər üzrə əməkdaşlıq əlaqələri dayandırılır

01 May 12:26

Dünya

ABŞ İtaliya və İspaniyadakı qoşunlarının sayını azalda bilər

01 May 12:21

Siyasət

Siyasi məsləhətləşmələr...

01 May 11:42  

Siyasət

Avropa İttifaqının səfiri Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb, etiraz notası təqdim edilib

01 May 11:27

MEDİA

Bakıda “İctimai proseslər media müstəvisində” mövzusunda III Forum keçirilir

01 May 11:24  

Gündəm

13-cü görüş...

01 May 11:17

Siyasət

Milli Məclis 8 məsələnin müzakirəsinə başlayıb

01 May 11:07

Analitik

Britaniya Kralı Trampla zarafat etmədi ki... Onu tarixi faktla sərrast vurdu... Hələ 6 il əvvəl İlham Əliyev isə... - Aydın QULİYEV yazır...

01 May 11:01

Gündəm

Azərbaycanın qlobal şəhərsalma və urban siyasətində artan rolu

01 May 10:52

Siyasət

“Postkolonial dövrdə gənclərin rolunun gücləndirilməsi”

01 May 10:39  

Gündəm

Hörmüz boğazı kimlərin üzünə açıqdır?

01 May 10:16

Gündəm

Aİ yeni təhlükəsizlik çətiri axtarışında

01 May 09:54

İqtisadiyyat

ABŞ pul siyasətini dəyişmədi

01 May 09:30

Analitik

12-ci telefon danışığı...

01 May 09:13

Sosial

Çiçəklər açır, asqırıq dayanmır...

01 May 08:51

Sosial

Zəhmətin günü...

01 May 08:39

Gündəm

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan güləşçiləri bir daha göstərdilər ki, onlar Avropada birincidirlər

30 Aprel 23:59

Dünya

Fransada iqtisadi tənəzzül: inflyasiya artıb, iqtisadi artım dayanıb

30 Aprel 23:37

Dünya

CENTCOM Trampı İrana qarşı hərbi əməliyyatların yeni variantları barədə məlumatlandıracaq

30 Aprel 23:19

Dünya

ABŞ-nin neft ehtiyatları azalıb

30 Aprel 22:56

İqtisadiyyat

“Azərkosmos”un ixrac etdiyi xidmətin dəyəri 4 milyon dolları ötüb

30 Aprel 22:41

İqtisadiyyat

İKTA: Bəzi məhsulların poçtla sifarişi zamanı qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmalıdır

30 Aprel 22:16

İdman

Azərbaycan derbisi: “Neftçi” “Qarabağ”a qalib gəlib, “Sabah” çempion olub YENİLƏNİB - 5

30 Aprel 22:02

Hadisə

Baş Prokurorluq: Milli Onkologiya Mərkəzində baş verən partlayışla bağlı cinayət işi başlanıb

30 Aprel 21:56

Dünya

Türkiyənin turizmdən gəliri artıb

30 Aprel 21:54

Dünya

Rusiya rəsmisi BƏƏ-nin OPEC-dən çıxmasından sonra qiymət “müharibəsini” istisna edib

30 Aprel 21:38

Dünya

“Volkswagen” ilin birinci rübündə ciddi maliyyə itkisi ilə üzləşib

30 Aprel 21:20

Dünya

BMT xəbərdarlıq edir: AI reklamda qlobal dezinformasiya böhranını daha da ağırlaşdıra bilər

30 Aprel 20:48

Xəbər lenti

Gürcüstandan Azərbaycana gedən yolda yeni körpü tikilib

30 Aprel 20:32

İqtisadiyyat

“SOCAR Polymer”in ixrac gəlirləri açıqlanıb

30 Aprel 20:17

Arxiv
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
phone

E-qəzet

phone

Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi