Xəzərdən Sırdəryaya uzanan qardaşlıq: Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni geosiyasi mərhələsi

Bakı:

27 °C

78 %

10 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Xəzərdən Sırdəryaya uzanan qardaşlıq: Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni geosiyasi mərhələsi

Xəzərdən Sırdəryaya uzanan qardaşlıq: Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni geosiyasi mərhələsi

26.08.2026 [17:29]

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü yüksək səviyyəsi, ilk növbədə, iki xalqı birləşdirən tarixi və mənəvi bağların, qarşılıqlı etimadın və dövlətlərarası siyasi iradənin nəticəsidir. Bu münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəlməsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin ardıcıl və uzaqgörən xarici siyasəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin siyasi kursunda Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri yalnız mövcud dostluq əlaqələrini qorumaq deyil, həmin əlaqələri uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevirməkdir. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin son illərdə keçdiyi sürətli inkişaf məhz bu yanaşmanın nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə qurduğu səmimi münasibətlər də bu prosesdə mühüm amildir. Prezidentin öz ifadəsi ilə, iki dövlət başçısı arasında mövcud olan dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimad Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının möhkəmlənməsində və dövlətlərarası əlaqələrin hazırkı səviyyəyə yüksəlməsində xüsusi rol oynayıb.

Burada mühüm bir siyasi məqam var: liderlər arasında şəxsi münasibətlər dövlətlərarası siyasətin yerini tutmur, əksinə, onu tamamlayaraq daha etibarlı və davamlı əməkdaşlıq mühiti formalaşdırır. Son beş ildə yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında siyasi dialoqun intensivliyini və liderlərin münasibətlərə verdiyi strateji əhəmiyyəti nümayiş etdirir.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsini təhlil edərkən Prezident İlham Əliyevin diplomatik fəaliyyətinin mühüm xüsusiyyəti nəzərdən qaçırılmamalıdır: Azərbaycan regional münasibətlərə yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq prizmasından deyil, daha geniş geosiyasi perspektivdən yanaşır.

2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanan sənədlər münasibətlərin siyasi-hüquqi əsaslarını yeni səviyyəyə qaldırdı. “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki ölkənin münasibətlərində dönüş nöqtəsi oldu.

Bu sənədlərin arxasında isə uzunmüddətli siyasi dialoq dayanır. Yəni müttəfiqlik bir gündə yaranmayıb. O, illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimadın, ardıcıl diplomatik təmasların və iki dövlət başçısının siyasi iradəsinin məntiqi nəticəsidir.

Məhz bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərindəki rolunu yalnız ayrı-ayrı səfərlərlə və sənədlərlə ölçmək düzgün olmazdı. Onun siyasətinin əsas nəticəsi iki ölkə arasında davamlı strateji əməkdaşlıq modeli yaratmaqdır.Prezident İlham Əliyevin xarici siyasətində Azərbaycanı Cənubi Qafqazın mühüm geosiyasi və logistika mərkəzlərindən birinə çevirmək istiqaməti Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə xüsusi məna verir.Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mərkəzində, Azərbaycanın isə Xəzərin qərb sahilində yerləşməsi iki ölkəni təbii tərəfdaşlara çevirir. Bu coğrafi üstünlük siyasi iradə ilə birləşdikdə, Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı sadəcə ikitərəfli münasibətlər deyil, daha geniş regional bağlantı layihəsinin əsas elementlərindən birinə çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin bu istiqamətdə apardığı siyasətin mühüm nəticələrindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin institusional baxımdan genişlənməsidir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı regionlararası əməkdaşlığın yeni mərhələsinin göstəricisidir. Bu proses nəticəsində əvvəllər “C5” kimi formalaşmış regional əməkdaşlıq formatının faktiki olaraq “C6” məzmunu qazanması Azərbaycanın regional proseslərdə artan rolunu göstərir.Bu kontekstdə Özbəkistanın və Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycanın regiona daha fəal inteqrasiyasına verdiyi dəstək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lakin həmin prosesin arxasında Azərbaycanın ardıcıl xarici siyasəti və Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiyanın strateji əhəmiyyətini vaxtında qiymətləndirən siyasi baxışı dayanır.Prezident İlham Əliyevin siyasi kursunun mühüm xüsusiyyətlərindən biri siyasi münasibətləri iqtisadi layihələrlə möhkəmləndirməkdir.

Azərbaycan–Özbəkistan ticarət dövriyyəsinin 2025-ci ildə 795 milyon dollara çatması və əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artması bu siyasətin real nəticələrindən biridir. 2026-cı ilin yanvar–may aylarında isə artımın daha 33 faiz təşkil etməsi əlaqələrin yüksələn dinamikasını təsdiqləyir.

500 milyon ABŞ dolları kapitala malik Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin yaradılması isə iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin strateji xarakter daşıdığını göstərən mühüm addımdır.Bu nəticələr göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə yanaşması yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır. Qarşılıqlı etimad konkret investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, turizm və enerji layihələrinə çevrilir.Prezident İlham Əliyevin regional siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın nəqliyyat və logistika imkanlarının gücləndirilməsidir. Bu baxımdan Özbəkistanla əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının 1,4 milyon tona çatması və 2026-cı ilin ilk altı ayında daha 12,2 faiz artımın qeydə alınması nəqliyyat əlaqələrinin sürətlə inkişaf etdiyini göstərir.Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhlizlə inteqrasiyası isə bu əməkdaşlığı daha böyük geosiyasi kontekstə çıxarır. Azərbaycanın Xəzər üzərindən Qərbə, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın dərinliklərinə açılan mövqeyi vahid nəqliyyat və ticarət sisteminin formalaşması üçün mühüm imkan yaradır.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin regional siyasətinin əsas strateji nəticələrindən biri Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə deyil, Şərqlə Qərb və Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələndirici aktor kimi mövqeyinin güclənməsidir.Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinə yanaşmasının başqa bir mühüm xüsusiyyəti siyasi və iqtisadi əlaqələrlə yanaşı, xalqlar arasındakı mənəvi bağların gücləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verməsidir.Mədəniyyət günləri, təhsil proqramları, elmi konfranslar, media və QHT forumları, şəhərlərarası qardaşlaşma münasibətləri bu siyasətin humanitar müstəvidəki nəticələridir.

Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin fəaliyyət göstərməsi və Bakıda “Özbəkistan” parkının yaradılması isə Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının gələcək nəsillərə ötürülən simvollarıdır.Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin siyasətində Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri yalnız dövlətlərin deyil, xalqların da yaxınlaşmasını nəzərdə tutur.Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsi tarixi qardaşlığın müasir dövlətçilik və strateji diplomatiya ilə birləşməsinin nəticəsidir.Bu prosesdə Prezident İlham Əliyevin rolu xüsusilə diqqətəlayiqdir. Onun ardıcıl xarici siyasəti, Mərkəzi Asiyanın geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətinə verdiyi önəm, Prezident Şavkat Mirziyoyevlə qurduğu qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasi dialoq və əldə olunan razılaşmalar Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələyə yüksəlməsinə mühüm töhfə verib.Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər artıq sadəcə iki qardaş xalqın dostluğu deyil. Bu münasibətlər siyasi müttəfiqlik, iqtisadi tərəfdaşlıq, enerji əməkdaşlığı, nəqliyyat bağlantısı, humanitar yaxınlıq və Türk dünyasının inteqrasiyası kimi çoxşaxəli istiqamətləri özündə birləşdirən strateji modeldir.

Xəzərdən Sırdəryaya uzanan qardaşlıq xətti bu gün yalnız tarixin izlərini daşımır. O, Azərbaycan və Özbəkistanın siyasi iradəsi ilə gələcəyə doğru uzanan yeni strateji yolun konturlarını müəyyənləşdirir. Bu yolun formalaşmasında Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən və ardıcıl siyasəti mühüm və müəyyənedici amillərdən biridir.

YAP Gənclər Birliyinin üzvü, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Heyvandarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutunun direktor müavini: Fərid Dünyamaliyev

Paylaş:

Baxılıb: 61 dəfə