Xalqımıza qarşı törədilmiş qanlı faciə

Bakı:

26 °C

61 %

3 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Xalqımıza qarşı törədilmiş qanlı faciə

Xalqımıza qarşı törədilmiş qanlı faciə

31.03.2026 [16:04]

1918-ci ilin mart–aprel aylarında Mart soyqırımı çərçivəsində Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri tərəfindən azərbaycanlı əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıqla kütləvi qırğınlar törədilmişdir. Öz miqyasına və amansızlığına görə bu hadisələr təkcə Azərbaycan xalqının deyil, ümumilikdə bəşər tarixinin ən faciəvi səhifələrindən biri kimi dəyərləndirilir.

1918-ci ilin 30 mart–3 aprel tarixlərini əhatə edən qısa zaman kəsiyində Bakı şəhərində, eləcə də Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində, o cümlədən Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Salyan, Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda azərbaycanlı əhali kütləvi şəkildə qətlə yetirilmişdir. Rəsmi mənbələrə əsasən, bu faciə nəticəsində 12 minə yaxın insan öldürülmüş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür.

Hadisələrin şahidlərinin xatirələri törədilən vəhşiliklərin miqyasını daha aydın şəkildə təsəvvür etməyə imkan verir. 1925-ci ildə Bakı hadisələri haqqında yazan alman əsilli Kulner qeyd edirdi ki, silahlı dəstələr müsəlman məhəllələrinə hücum edərək insanları amansızcasına qətlə yetirmiş, onların bədənlərinə qeyri-insani işgəncələr vermişlər. Onun təsvirlərinə görə, qırğınlardan sonra aşkar edilən meyitlərin üzərində ağır işgəncə izləri müşahidə olunmuş, qadınlara və uşaqlara belə rəhm edilməmişdir. Hətta gənc qadınların diri-diri divara mıxlanması və sığınacaq kimi istifadə edilən xəstəxananın yandırılması kimi faktlar bu faciənin dəhşətini bir daha təsdiqləyir.

Eyni dövrdə digər bölgələrdə də azərbaycanlı əhaliyə qarşı sistemli şəkildə etnik təmizləmə siyasəti həyata keçirilmişdir. Xüsusilə Zəngəzur qəzasında 115 kəndin məhv edilməsi, minlərlə dinc sakinin qətlə yetirilməsi və on minlərlə insanın öz doğma yurdlarından didərgin düşməsi bu siyasətin geniş miqyas aldığını göstərir. Ümumilikdə bölgə üzrə 10 mindən artıq azərbaycanlı ya öldürülmüş, ya da ağır xəsarətlər almış, 50 mindən çox insan qaçqın vəziyyətinə düşmüşdür.

Hadisələrin iştirakçılarından biri olmuş erməni zabiti Ovanes Apresyanın xatirələri də faciənin miqyasını təsdiqləyən mühüm mənbələrdən hesab olunur. Onun ifadələrinə əsaslanan amerikalı aqronom Leonard Ramsden Hartvill “İnsanlar belə imişlər” adlı əsərində qeyd edir ki, yalnız Bakı şəhərində baş verən qırğınlar zamanı on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilmişdir. Bu faktlar hadisələrin əvvəlcədən planlaşdırılmış və məqsədyönlü xarakter daşıdığını göstərir.

Azərbaycanlıların kütləvi qırğını, repressiyalara məruz qalması, doğma yurdlarından sürgün edilməsi və didərgin salınması XX əsr tarixinin ən faciəli və dəhşətli ağrılarındandır. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında daşnak-bolşevik birləşmələrinin Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində törətdikləri amansız qətliamların əsas məqsədi azərbaycanlıları milli etnos kimi yer üzündən silmək, onların tarixi torpaqlarına yiyələnmək olub.

Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş bu faciələrə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymətin verilməsi Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərman ilə mümkün olmuşdur. Həmin sənəd tarixi həqiqətlərin sistemli şəkildə araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu siyasi kurs İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilmiş, soyqırımı həqiqətlərinin dünya miqyasında tanıdılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilmişdir. Dövlət başçısı öz çıxışlarında qeyd etmişdir ki, XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan torpaqlarına erməni əhalisinin köçürülməsi, demoqrafik vəziyyətin dəyişdirilməsi, eləcə də 1905 və 1918-ci illərdə törədilən qırğınlar xalqımıza qarşı aparılan məqsədyönlü siyasətin tərkib hissəsi olmuşdur.

Tarixi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm addımlardan biri də Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin 30 dekabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə təməli qoyulan bu kompleks soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Burada aparılan elmi tədqiqatlar, toplanan arxiv materialları və müasir ekspozisiya vasitələri ziyarətçilərə tarixi həqiqətləri əyani şəkildə təqdim edir. Eyni zamanda, kompleks beynəlxalq tədqiqatçılar üçün də etibarlı elmi mənbə rolunu oynayaraq, Azərbaycan həqiqətlərinin qlobal miqyasda tanıdılmasına əhəmiyyətli töhfə verir.

1918-ci ilin mart–aprel hadisələri ermənilər tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş sistemli soyqırımı siyasətinin bariz nümunəsi olmaqla tariximizin ən ağrılı və ibrətamiz səhifələrindən biridir. Bu faciələrin unudulmaması, tarixi həqiqətlərin qorunaraq gələcək nəsillərə çatdırılması və beynəlxalq aləmdə obyektiv şəkildə tanıdılması hər birimizin qarşısında duran mühüm vəzifədir.

Şamo Qasımov

Yeni Azərbaycan Partiyası Laçın rayon təşkilatının sədr müavini

Paylaş:

Baxılıb: 425 dəfə