Kalkulyatordan kubitlərə gələn yol

Bakı:

28 °C

48 %

8 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Sosial / Kalkulyatordan kubitlərə gələn yol

Kalkulyatordan kubitlərə gələn yol

15.04.2022 [10:35]

İ. Rəsulova

1964-cü il aprelin 15-də “Sharp” şirkəti tərəfindən element bazası tranzistor olan ilk stolüstü kalkulyator istehsal edilib. “Calculus” latın dilində “xırda daş” deməkdir, keçmişdə xırda daşlar saymaq üçün istifadə edilirdi. Stolüstü kalkulyatorlar portativ kompüterlərin babası sayıla bilər. Lakin ulu babaların tarixçəsi daha qədimdir.

Hələ 1642-ci ildə fransız Blez Paskal mürəkkəb mexanizmli cəmləyici maşın hazırladığını bildirdi. 1673-cü ildə Qotfrid Leybnits hesab əməllərini yerinə yetirən mexaniki arifmometr yaratdı. 1830-cu ildə ingiltərəli Çarlz Bebic proqramla işləyən analitik maşın yaratmağa çalışdı. Bebicin ideyaları sonralar universal kompüterlərin yaradılmasının əsasını qoydu.

Konrad Zuse 1938-ci ildə tamamlanan ilk proqramlaşdırıla bilən kalkulyator hazırlamağa başladı. O, hazırda Berlindəki Texnologiya Muzeyində qorunur.

Müasir kompüterlərin əsas iş prinsipləri XX əsrin 40-cı illərində Amerika alimləri Con fon Neyman, Q.Qoldsteyn və A.Beris tərəfindən verildi. Elə həmin vaxtdan etibarən kompüter texnikası və texnologiyası yüksək sürətlə inkişaf etməyə başladı.

I nəsil elektron lampalı kompüterlərdən riyazi məsələlərin həlli üçün istifadə olunurdu. II nəsil kompüterlərdə lampalar diodlarla əvəz olundu. III nəsil inteqral sxemlərdən ibarət olan kompüterlər oldu. Onun əsasında EHM və başqa elektron hesablama maşınları yaradıldı.

1970-1974-cü illər Kompüter inqilabı illəri sayıla bilər.

Mikroprosessorlar ucuzlaşdı və bu müddət ərzində bazara kifayət qədər çoxlu kompüter avadanlığı çıxarıldı. Burada aparıcı rolu, “Intel” və “Fairchild” şirkətləri oynadı. Bu illər ərzində “Intel” ilk mikrokompüteri yaratdı.

1980-ci illərdə “ev kompüterləri”nin istehsalına başlandı. 22 may 1990-cı ildə “Windows 3.0” ortaya çıxdı. Təkcə ilk 6 ayda əməliyyat sisteminin təxminən üç milyon nüsxəsi satıldı. İnternet qlobal ünsiyyət vasitəsi kimi görünməyə başladı.

Yeni quruluşa və texnologiyaya malik son nəsil neyrokompüterlər neyron şəbəkələrinə əsaslanırlar. İntellektual imkanları xeyli üstün olan bioloji və optik texnologiyaları əsasında bio və optik neyrokompüterlər artıq yaradılıb. Müasir hesablama maşınları superkompüterlər, meynfreymlər və mini EHM-lər sinfinə bölünür.

Superkompüterlərdən aerodinamika, seysmologiya, nüvə fizikasında və digər elm sahələrində meydana çıxan mürəkkəb məsələlərin həllində istifadə olunur. Onların qiyməti təqribən 10 milyon dollarlarla ölçülür.

Meynfreym kompüterlərdən müdafiə, maliyyə və sənaye sahələrində geniş istifadə olunur. Meynfreym kompüterləri böyük, mürəkkəb hesablamalar aparmaqla yanaşı özünə çoxlu sayda terminal birləşdirir. Bu cür kompüterlərin qiyməti 1 milyon dollar dəyərində olur. Hazırda istifadə olunan 16-32 mikroprosessorlu server kompüterlər meynfreym kompüterlərin sələfləri sayılır.

Mini-EHM dedikdə fərdi kompüterlər nəzərdə tutulur. Fərdi kompüterlərin kütləvi istehsalına 1981-ci ildən başlanıb.

Hazırda alimlər kvant kompüterləri üzərində işləyirlər. O, kvant mexanikası əsasında işləyən hesablama qurğusudur. İlk sadə kvant kompüter 1998-ci ildə yaradılıb. Kvant kompüteri klassik kompüterlərdən prinsip etibarilə fərqlənir.

Klassik kompüterlərin yaddaşı bitlərdən təşkil olunur. Kvant kompüterləri isə məlumatı kubitlər vasitəsilə emal edir. Kvant kompüterləri adi kompüterlərdə milyonlarla il çəkəcək hesablamaları saatlar, dəqiqələr ərzində yerinə yetirə biləcək. Məsələn, atomların və molekulların hərəkətini simulyasiya edəcək, dərmanlar və peyvəndlər hazırlayacaq, kainatdakı ən uzaq ulduzlar barəsində dəqiq məlumatlar toplayacaq. Kainatda yeni yaşam nöqtələri axtaracaq və hətta axtarmaqla qalmayıb, sürətlə siqnallar ötürüb-ala biləcək. Kim bilir, bəlkə bu texnologiya ilə insan özü uzaq kosmosa uça bilməsə də şüuru “işınlanacaq”, anında istədiyi ulduzda, istədiyi qalaktikada peyda olacaq. İmkanlar sonsuzdur. Yeni dünya yeni nəsil insan deməkdir və süni intellekt insanı qat-qat üstələyəcək. İnternet və kompüterlərdən o qədər asılı hala düşmüşük ki, onsuz həyatımızı təsəvvür edə bilmirik. İnsan şüurunun yaratdığı və insanı üstələyən bu sirli aləm olmasa, biz necə olarıq? Heç düşündünüzmü?

Paylaş:

Baxılıb: 921 dəfə