Mina axtaran itlər, yoxsa mina xəritələri...

Bakı:

26 °C

65 %

14 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Sosial / Mina axtaran itlər, yoxsa mina xəritələri...

Mina axtaran itlər, yoxsa mina xəritələri...

02.12.2021 [10:58]

Xarici dövlətlər mina xəritələrinin qaytarılmasında vasitəçi ola bilər

Günel Abbas

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının payız sessiyasında “Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münaqişənin humanitar nəticələri” adlı qətnamə qəbul edilmişdi. Qətnamənin müzakirəsi zamanı çıxış edən AŞPA üzvləri mina xəritələrinin Azərbaycana verilməsinin bundan sonrakı insan ölümünün qarşısının alınması üçün vacib olduğunu xüsusi vurğulamışdılar.

Fransa və ABŞ kimi erməni lobbilərinin sistemli şəkildə fəaliyyət göstərdiyi dövlətlər də Ermənistana mina xəritələrini Azərbaycana verməsi üçün davamlı müraciət edəcəklərini bildirirlər.

Bu proseslərlə yanaşı, ABŞ Azərbaycana 30 mina axtaran it göndərəcəyini də qeyd etmişdi. Özünün mina təmizləmə agentliyində mina axtaran it hazırlanan bir dövlətin xaricdən gələn itlərə niyə ehtiyacı olsun? Cavab sadədir. Azərbaycan yaxşı bilir ki, prosesi bu və ya digər yollarla ləngidən güc dövlətləri çoxdur. Həmin dövlətlər Azərbaycanın hadisələrdən xəbərdar olduğunu unutmamalıdır. Yaxşı olardı ki, bir güllə səsinə dünyanın o başından xəbərdarlıq edənlər Azərbaycana “hədiyyə” göndərməsinlər, Ermənistana siyasi yollarla təzyiq edərək mina xəritələrinin qaytarılmasında vasitəçi olsunlar.

Azərbaycan da daxil olmaqla, regionun əksər ölkələri əvvəllər mina və partlayıcı maddələrin axtarışını həyata keçirən itləri kənardan alırdı. Lakin 4-5 ildir ki, ANAMA bu cür itləri özü hazırlamağa başlayıb. Bəs, hazırlanma prosesi necə olur?

Bu sahənin incəliklərini və itlərin hazırlanma proseslərini daha yaxından öyrənmək üçün uzun illər hava limanında silah, sursat və partlayıcı maddələr üzrə kinoloq işləyən Faiq Ağayev ilə söhbətləşdik.

Həmsöhbətimiz “Yeni Azərbaycan”a açıqlamasında bildirdi ki, itlərə keçirilən təlim proqramı iki kursdan ibarətdir. Onun sözlərinə görə, əvvəlcə itlərə üm?mi kursda təlim-tərbiyə öyrədilir, sonra isə xüsusi kursda onların axtarış qabiliyyəti yoxlanılır: “İtlərin seçilməsi zamanı onların psixoloji durumuna baxılmalıdır. Xidmət üçün yarayanların temperamenti adətən sanqvinik və xolerik olur. Xüsusi kurslar tələblərdən asılı olaraq 4 aydan 9 aya kimi uzadıla bilər”.

İtlər partlayıcı maddələri necə tapır?

F.Ağayev deyib ki, adətən partlayıcı tapmaq üçün itlərə o partlayıcının tərkibində olan maddələrin iyinə reaksiya vermək öyrədilir: “İtə partlayıcı maddələri tapmaq üçün öncə öz oyuncağını tapmağı öyrədirik. Sonra oyuncaq həmin partlayıcı elementiylə əvəz edilir. İt hər zaman öz oyuncağını axtarır və oynamaq istəyir, bununla da biz lazım olan əşyanı tapa bilirik. İtin iy hiss etməsi insanlardan 20 min dəfə çoxdur. Biz yeməyin qoxusunu qapıdan daxil olanda hiss ediriksə, itlər onu stadion məsafəsində hiss edə bilirlər. Dünyada itin qoxu qabiliyyətini əvəz edə biləcək heç bir aparat yoxdur”.

Azərbaycanda minatəmizləməyə cəlb etmək üçün kifayət qədər mütəxəssis var

Aprel döyüşləri və Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan kinoloq Qarabağda minatəmizləmə işlərinə daha çox xarici mütəxəssislərin cəlb olunmasına görə təəssüf etdiyini bildirib: “SSRİ zamanı ölkəmizdə kinoloji məktəblər olub, həmin insanlar o vaxt SSRİ çempionu olublar. Ancaq hazırda Azərbaycanda bu ixtisasın inkişafı yüksək səviyyədə deyil. Müvafiq qurumlar hazır kinoloq işə götürürlər, ancaq bu kadrların hazırlanması üzrə kurslar yoxdur. Bununla əlaqədar aidiyyəti orqanlara çox müraciət edilib, lakin əhəmiyyətli nəticə əldə edilməyib. İndiki zamanda Azərbaycan xarici qurumları Qarabağa dəvət etmək üçün böyük miqdarda pul vəsaiti ayırır. Halbuki ölkəmizdə bu qurumun xaricdəki kimi inkişaf etməsi üçün çox mütəxəssis var”, - deyə o vurğulayıb.

İtlərin qoxu hiss etməsində doğruluq payı nə qədərdir?

İtlərin axtarışlarını yoxlamaq üçün ümumilikdə 1219 eksperimental test aparılmışdır. Orta hesabla gizli dərman nümunələri itlər tərəfindən 64 saniyə axtarış müddətindən sonra aşkarlanıb. Bunlardan 87.7% göstərici doğru, 5.3%-i yalan olub. 7.0% sınaqlarda isə itlər 10 dəqiqə ərzində narkotik nümunəsini tapa bilməyiblər.

Polis itini öyrətmək nə qədər çəkir?

Əksər polis köpəklərinin orta təhsili başa vurması və polis işçisi ilə aktiv xidmətə başlamasına hazır olması orta hesabla 4-6 ay çəkir. Bununla birlikdə, bəzi K9 və Alman Çoban polis itlərinin şəxsiyyət və xarakterdən asılı olaraq məşq etməsi daha uzun çəkir.

Yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz kimi, ANAMA 4-5 il əvvəl yerli imkanlar hesabına minaaxtaran itlərin hazırlanması ilə yanaşı, partlayıcı maddələrin axtarışını həyata keçirən itləri də hazırlamağa başlayıb. ANAMA və digər qurumların istifadəsi üçün nəzərdə tutulan itlər müxtəlif növ partlayıcı maddələri aşkarlaya və minatəmizləmə qruplarına kömək edə bilir. Yerli bazada öyrədilmiş itlər hazırda minatəmizləmə əməliyyatlarında iştirak edir. Bu itlər çox sayda minaları və partlayıcı maddələri aşkarlama qabiliyyətinə malikdir.

Elə bu təşəbbüsün nəticəsidir ki, təlimlərə başlayan ilk vaxtlardan ANAMA-nın mina axtaran itlər üzrə qrupu ABŞ-ın Marşal İrsi İnstitutunun (Mİİ) 2018-ci il üzrə ilin heyəti seçilmişdi.

Paylaş:

Baxılıb: 1065 dəfə