Dövlətin uğurlu inkişafını təmin edən mühüm şərtlərdən biri cəmiyyətin intellektual imkanlarından düzgün istifadə olunması və peşəkar kadr potensialının formalaşdırılmasıdır. İqtisadiyyatın inkişafı, dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti və sosial rifahın yüksəldilməsi bilikli, təşəbbüskar və müasir bacarıqlara yiyələnmiş insan resursları tələb edir. Bu səbəbdən insan kapitalına sərmayə qoyuluşu yalnız təhsil sisteminin inkişafına yönələn fəaliyyət deyil, bütövlükdə dövlətin gələcək imkanlarını müəyyənləşdirən strateji yanaşmadır.
Qloballaşmanın və texnoloji yeniliklərin sürətləndiyi müasir dövrdə kadr hazırlığına münasibət də dəyişir. Əvvəllər müəyyən bir ixtisasa yiyələnmək uzunmüddətli əmək fəaliyyəti üçün kifayət edə bildiyi halda, bu gün peşəkar inkişaf davamlı prosesə çevrilib. Yeni texnologiyalar, dəyişən iqtisadi münasibətlər və idarəetmə üsulları mütəxəssislərdən biliklərini mütəmadi yeniləməyi tələb edir. Belə şəraitdə dövlətlərin təhsil, peşə hazırlığı və idarəetmə sahələrində beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirməsi xüsusi əhəmiyyət qazanır.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə bu məsələlərə geniş yer ayrılması diqqətəlayiqdir. Sənəddə ali təhsil və elmi araşdırmalarla yanaşı, peşə təhsili, texniki və rəqəmsal bacarıqlar, dövlət sektorunda təlim və idarəetmə təcrübəsinin inkişafına dair istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakter daşıdığını göstərir.
İki ölkə arasında formalaşmış münasibətlər belə əməkdaşlığın inkişafı üçün əlverişli əsas yaradır. Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında uzun illər ərzində siyasi və iqtisadi əlaqələrlə yanaşı, humanitar sahələr üzrə də qarşılıqlı fəaliyyət həyata keçirilib. Xarici işlər nazirlikləri arasında 2016-cı ildə strateji dialoq mexanizminin yaradılması münasibətlərin institusional inkişafı baxımından mühüm addımlardan biri olub. Mövcud tərəfdaşlıq təcrübəsi insan resurslarının inkişafı və müasir idarəetmə bacarıqlarının artırılması kimi istiqamətlərdə əlaqələrin genişləndirilməsinə də imkan verir.
İnsan kapitalının inkişafı baxımından peşə təhsilinin müasirləşdirilməsi xüsusi diqqət tələb edir. İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin dayanıqlı fəaliyyəti üçün yalnız ali təhsilli mütəxəssislərin deyil, yüksək praktiki hazırlığa malik peşəkar kadrların yetişdirilməsi də vacibdir. Müasir sənaye müəssisələri, xidmət sahələri və texnoloji istehsal prosesləri yeni avadanlıqlarla işləməyi, texniki standartlara əməl etməyi və dəyişən iş şəraitinə uyğunlaşmağı bacaran mütəxəssislərə ehtiyac duyur. Buna görə də peşə təhsili müəssisələrinin fəaliyyətinin əmək bazarının real tələbləri əsasında qurulması və beynəlxalq təcrübədən faydalanılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində dövlət qulluqçularının peşəkar hazırlığına diqqət yetirilməsi də mühüm məqamlardandır. Müasir dövlət idarəçiliyində qərarların düzgün əsaslandırılması, məlumatların təhlili, strateji planlaşdırma, şəffaflıq və hesabatlılıq kimi prinsiplər getdikcə daha böyük rol oynayır. Bu sahədə çalışan mütəxəssislərin yeni biliklərə yiyələnməsi və qabaqcıl idarəetmə təcrübəsi ilə tanış olması dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə müsbət təsir göstərə bilər.
Rəqəmsal dövlət xidmətlərinin inkişafı isə idarəetmə sistemində peşəkar bacarıqların artırılmasını daha da aktuallaşdırır. Elektron xidmətlərin genişləndirilməsi, məlumatlara əsaslanan idarəetmə metodlarının tətbiqi və vətəndaşların müraciətlərinin daha səmərəli təşkili həm texnoloji infrastruktur, həm də hazırlıqlı kadr potensialı tələb edir. Bu istiqamətdə Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında təlim proqramlarının, mütəxəssis mübadilələrinin və institusional əlaqələrin inkişafı faydalı nəticələr verə bilər.
Müasir idarəetmədə texnoloji imkanların genişləndirilməsi ilə yanaşı, sosial ədalət və bərabər imkanların təmin olunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal xidmətlərin əhalinin müxtəlif qrupları üçün əlçatan olması, regionlarda yaşayan insanların yeni bilik və bacarıqlara yiyələnməsi, təhsil imkanlarından istifadədə mövcud maneələrin azaldılması inklüziv inkişafın əsas şərtlərindəndir. Texnoloji tərəqqinin cəmiyyətin geniş təbəqələrinin rifahına xidmət etməsi insan kapitalının inkişafına yönələn tədbirlərin effektivliyini artırır.
Azərbaycan üçün bu istiqamətlərdə beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi iqtisadi və sosial inkişaf məqsədlərinə uyğun gəlir. Müasir əmək bazarının tələblərinə cavab verən mütəxəssislərin hazırlanması, dövlət idarəçiliyində peşəkarlığın artırılması və yeni texnologiyalardan səmərəli istifadə olunması ölkənin davamlı inkişaf potensialını gücləndirə bilər. Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq isə müvafiq sahələrdə müxtəlif təcrübələrin öyrənilməsi və yeni yanaşmaların tətbiqi baxımından əlavə imkanlar yaradır.
Beləliklə, Azərbaycan–Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığında insan kapitalının inkişafına və dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə verilən önəm gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlıq siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir. Təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar və idarəetmə sahələrinin qarşılıqlı əlaqədə inkişaf etdirilməsi cəmiyyətin müasir çağırışlara hazırlığını gücləndirən əsas amillərdəndir. Bu istiqamətdə əldə olunan razılaşmaların praktik təşəbbüslərlə dəstəklənməsi iki ölkə arasında münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edə bilər.
Türkanə Kərimova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı