Azərbaycan Respublikasının müasir xarici siyasət doktrinasında Avropanın aparıcı dövlətləri ilə qarşılıqlı hörmətə, bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa və ortaq maraqlara söykənən münasibətlərin qurulması mühüm yer tutur. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasındakı uzunmüddətli və çoxşaxəli əlaqələrin məntiqi yekunu olmaqla yanaşı, gələcək əməkdaşlığın keyfiyyətcə tamamilə yeni, yüksək mərhələyə qədəm qoyduğunu rəsmən təsbit edən tarixi sənəddir. Otuz ildən artıq bir dövrü əhatə edən Azərbaycan-Böyük Britaniya diplomatik və iqtisadi münasibətləri ən mürəkkəb geosiyasi sınaqlardan uğurla çıxmış, qarşılıqlı etimad əsasında möhkəmlənərək bu gün artıq rəsmi strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. Birgə Bəyannamənin imzalanması həm rəsmi Bakının, həm də rəsmi Londonun ikitərəfli əlaqələrə verdiyi ali siyasi dəyərin, regional təhlükəsizlik, enerji dayanıqlığı, ticarət, təhsil və humanitar sahələrdə uzunmüddətli hədəflərinin vahid sənəddə birləşdirilməsinin bariz nümunəsidir. Bu tarixi sənəd Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə artan nüfuzunun, suverenliyini tam bərpa etmiş qüdrətli dövlət kimi qlobal güclərlə bərabərhüquqlu dialoq aparmaq qabiliyyətinin növbəti diplomatik təntənəsidir.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasındakı uzunmüddətli münasibətlərin təməli ölkəmiz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən dərhal sonra, müasir Azərbaycan dövlətinin banisi və memarı Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasi strategiyası nəticəsində qoyulmuşdur. 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda imzalanmış və tarixə "Əsrin müqaviləsi" kimi daxil olmuş nəhəng neft sazişində Böyük Britaniyanın aparıcı enerji nəhəngi olan "BP" şirkətinin əsas tərəfdaş qismində iştirakı iki ölkə arasında onilliklər boyu davam edəcək sarsılmaz iqtisadi və siyasi körpünün əsasını yaratdı. Həmin dövrdə müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş gənc Azərbaycan dövlətinə Qərb investisiyalarının cəlb edilməsi, Xəzər dənizinin enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması və ölkəmizin iqtisadi təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində Böyük Britaniya etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etmişdir. Otuz ildən artıq müddətdə davam edən bu uğurlu enerji əməkdaşlığı təkcə neft-qaz hasilatı ilə məhdudlaşmamış, Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi kimi qlobal miqyaslı transmilli layihələrin reallaşmasına gətirib çıxarmışdır. Böyük Britaniya Azərbaycanın iqtisadiyyatına ən çox sərmayə yatıran xarici dövlət kimi ölkəmizin modernləşməsində və qlobal enerji təhlükəsizliyi arxitekturasında aparıcı aktora çevrilməsində mühüm rol oynamışdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən çoxşaxəli və milli maraqlara söykənən xarici siyasət kursu Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin məzmununu daha da zənginləşdirərək onu ənənəvi enerji sektorundan qeyri-neft sahələrinə, yüksək texnologiyalara, müdafiə sənayesinə və siyasi dialoqa doğru genişləndirmişdir. Dövlət başçısının Böyük Britaniyaya rəsmi və işgüzar səfərləri, eləcə də Britaniya rəsmilərinin Bakıya davamlı gəlişləri iki ölkə arasında yüksək səviyyəli siyasi etimad mühitinin formalaşmasını təmin etmişdir. Xüsusilə 2020-ci ilin Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra Cənubi Qafqazda yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar iki ölkə arasındakı münasibətlərə yeni dinamika gətirmişdir. Böyük Britaniya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə daim prinsipial dəstək nümayiş etdirmiş, postmünaqişə dövründə regionda sülhün bərqərar olması və işğaldan azad edilmiş ərazilərin minasızlaşdırılması prosesinə öz töhfəsini vermişdir. Məhz bu qarşılıqlı anlaşma və siyasi iradə iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanmasını zəruri edən başlıca amillər olmuşdur.
Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin bütün əsas istiqamətlərini əhatə edən kompleks yol xəritəsi rolunu oynayır. Sənəddə siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsi, regional və qlobal təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə mübarizə məsələləri xüsusi yer tutur. Eyni zamanda, müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq "yaşıl enerji" keçidi, bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və ətraf mühitin mühafizəsi sahələrində əməkdaşlıq strateji tərəfdaşlığın əsas sütunlarından biri kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycanın zəngin külək və günəş enerjisi potensialının reallaşdırılması, xüsusilə işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun "yaşıl enerji" zonasına çevrilməsi prosesində Britaniya şirkətlərinin qabaqcıl texnologiyaları və təcrübəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bundan əlavə, Orta Dəhliz vasitəsilə Şərqlə Qərb arasında yükdaşımaların artırılması, nəqliyyat-logistika infrastrukturunun müasirləşdirilməsi və rəqəmsal iqtisadiyyatın təşviqi Birgə Bəyannamədə təsbit olunan mühüm iqtisadi hədəflər sırasındadır.
İki ölkə arasındakı uzunmüddətli münasibətlərin ən möhkəm dayaqlarından birini də təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar sahələrdəki sıx əlaqələr təşkil edir. Onilliklər ərzində minlərlə azərbaycanlı gənc dövlət proqramları və ikitərəfli təhsil təşəbbüsləri çərçivəsində Böyük Britaniyanın dünyanın ən nüfuzlu universitetlərində təhsil alaraq yüksəkixtisaslı mütəxəssis kimi ölkəmizin inkişafına töhfə vermişdir. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Britaniya məktəbləri, ali təhsil müəssisələri arasında ikili diplom proqramları və ingilis dilinin tədrisi sahəsindəki birgə layihələr iki xalq arasında mədəni yaxınlaşmanı və intellektual mübadiləni daha da dərinləşdirmişdir. Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə humanitar və akademik əməkdaşlığın miqyasını daha da genişləndirərək gənc nəsillər arasında dostluq körpülərinin möhkəmləndirilməsinə, elmi tədqiqatların və innovasiyaların birgə inkişafına yeni üfüqlər açır.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması otuz ildən artıq zaman sınağından çıxmış dostluq və etibarlı tərəfdaşlıq münasibətlərinin məntiqi zirvəsidir. Bu tarixi sənəd iki dövlət arasındakı əlaqələrə uzunmüddətli strateji sabitlik qazandıraraq həm Cənubi Qafqaz regionunda, həm də geniş Avrasiya məkanında sülhün, enerji təhlükəsizliyinin və dayanıqlı iqtisadi tərəqqinin təmin olunmasına xidmət edir. Prezident cənab İlham Əliyevin uzaqgörən və qətiyyətli xarici siyasəti sayəsində Azərbaycan bu gün dünyanın aparıcı dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlıq sənədləri imzalayaraq öz milli maraqlarını qlobal müstəvidə uğurla təmin edir və gələcəyə doğru inamla addımlayır.
Varis Rüstəmov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Sabirabad rayon təşkilatının sədri