Bakıdan dünyaya verilən sülh və həmrəylik mesajı

Müasir dünyanın qarşısında dayanan ən mürəkkəb vəzifələrdən biri fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə deyil, əməkdaşlıq imkanına çevirməkdir. Müharibələrin, siyasi gərginliklərin, dini və etnik zəmində ayrı-seçkiliyin, eləcə də informasiya müharibələrinin genişləndiyi bir dövrdə xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın qorunması bəşəriyyətin gələcəyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Belə bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoq sadəcə humanitar münasibətlərin istiqaməti deyil, beynəlxalq təhlükəsizliyin, ictimai sabitliyin və davamlı inkişafın mühüm dayaqlarından biri kimi çıxış edir. Məhz bu reallıq fonunda 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın beynəlxalq təşəbbüslərinin və qlobal əməkdaşlığa verdiyi töhfələrin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin forumdakı çıxışı ölkəmizin mədəniyyətlərarası münasibətlərə yanaşmasını, beynəlxalq dialoqun inkişafına verdiyi önəmi və qlobal problemlərin həllində əməkdaşlığa əsaslanan mövqeyini ifadə edən mühüm siyasi mesaj kimi dəyərləndirilə bilər. Müxtəlif ölkələrin, beynəlxalq təşkilatların və ictimai dairələrin nümayəndələrini bir araya gətirən bu platforma dövlətlər arasında fikir mübadiləsi aparmaqla yanaşı, ortaq problemlərə fərqli baxışları dinləmək və birgə həll yolları axtarmaq üçün əlverişli şərait yaradır. Forumun əhəmiyyəti onun yalnız mövcud problemləri müzakirə etməsində deyil, gələcək nəsillərin hansı dəyərlər üzərində qurulmuş dünyada yaşayacağı barədə düşünmək imkanı yaratmasındadır.

Azərbaycanın belə mötəbər beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi təsadüfi deyil. Tarixən Şərqlə Qərbin, müxtəlif dini ənənələrin və mədəniyyətlərin qovuşduğu coğrafiyada yerləşən ölkəmiz bu mövqeyini müasir dövrdə siyasi və humanitar təşəbbüslərlə tamamlayır. Bakı artıq müxtəlif sivilizasiyaların nümayəndələrinin görüşdüyü, aktual məsələlərin müzakirə olunduğu və qarşılıqlı anlaşma imkanlarının araşdırıldığı beynəlxalq platforma kimi tanınır. Bu, Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin diplomatik üstünlüyə, tarixi təcrübəsinin isə beynəlxalq əməkdaşlıq üçün praktik imkanlara çevrilməsinin göstəricisidir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının mahiyyətindən irəli gələn əsas məqamlardan biri budur ki, dünyada sabitliyin təmin edilməsi yalnız siyasi və iqtisadi vasitələrlə mümkün deyil. Cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı hörmətin möhkəmləndirilməsi, dini və etnik zəmində ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, müxtəlif mədəniyyətlərin bərabərhüquqlu dialoqunun təşviqi də təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsidir. Dövlətlər arasında münasibətlər nə qədər inkişaf etsə də, xalqlar arasında inamsızlıq və düşmənçilik qalarsa, uzunmüddətli sülhün təmin edilməsi çətinləşər. Buna görə də dialoq beynəlxalq münasibətlərdə formal diplomatik ünsiyyətdən daha geniş məna daşıyır; o, qarşılıqlı etimadın formalaşdırılmasına xidmət edən siyasi və mənəvi məsuliyyətdir.

Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq sahəsindəki mövqeyini fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri multikulturalizm ənənələrinin milli həyatın tarixi inkişafı ilə bağlı olmasıdır. Ölkəmizdə müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların birgəyaşayış təcrübəsi cəmiyyətin mənəvi sərvətinin mühüm hissəsini təşkil edir. Bu ənənələrin qorunması və inkişaf etdirilməsi milli kimliyin möhkəmləndirilməsi ilə digər xalqların mədəniyyətinə hörmət arasında sağlam tarazlığın yaradılmasına imkan verir.

Multikulturalizm ayrı-ayrı mədəniyyətlərin sadəcə yanaşı mövcudluğu demək deyil. Onun əsas mahiyyəti hər bir insanın ləyaqətinə hörmətlə yanaşılması, hüquq və azadlıqların qorunması, fərqliliklərin cəmiyyətdə qarşıdurma yaratmasına imkan verilməməsidir. Müxtəlifliyin düzgün dəyərləndirildiyi cəmiyyətdə insanlar öz milli və dini xüsusiyyətlərini qorumaqla yanaşı, ümumi dövlət maraqları ətrafında birləşə bilirlər. Bu isə ictimai sabitliyin möhkəmlənməsinə, milli həmrəyliyin güclənməsinə və ölkənin davamlı inkişafına müsbət təsir göstərir.

Azərbaycanın təcrübəsi onu da göstərir ki, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq beynəlxalq əməkdaşlığa maneə deyil. Əksinə, öz tarixini və mədəniyyətini dərindən dərk edən cəmiyyət başqa xalqların irsinə daha dolğun və məsuliyyətli yanaşa bilər. Milli kimliklə ümumbəşəri dəyərlər arasında ziddiyyət yaratmaq əvəzinə, bu iki istiqamətin qarşılıqlı şəkildə tamamlanması həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq münasibətlərdə etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq siyasətinin əhəmiyyəti də məhz bu yanaşmada özünü göstərir.

Ölkəmizin beynəlxalq təşəbbüsləri multikulturalizm ideyasının yalnız bəyanat səviyyəsində qalmadığını, onun geniş müzakirə və əməkdaşlıq mühitində inkişaf etdirilməsinə çalışıldığını göstərir. Müxtəlif ölkələrdən olan nümayəndələrin Bakıda bir araya gəlməsi, fərqli mövqelərin dinlənilməsi və ortaq məsələlərin müzakirəsi beynəlxalq dialoqun real məzmun qazanmasına imkan verir. Belə platformalar siyasi münasibətlərdə fikir ayrılıqlarının mövcud olduğu hallarda belə ünsiyyət kanallarının qorunmasının vacibliyini nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqillik tarixində milli birliyin oynadığı rola xüsusi diqqət yetirilməsi mühüm məna daşıyır. Ölkəmizin üzləşdiyi çətinliklər, ərazilərinin işğal altında qalması və uzun illər davam edən münaqişə Azərbaycan cəmiyyətinin iradəsini, dövlətə bağlılığını və milli həmrəyliyini ciddi sınaqlardan keçirdi. Həmin dövrdə müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik Azərbaycan vətəndaşlarının vahid məqsəd ətrafında birləşməsi ölkənin ictimai-siyasi dayanıqlığının mühüm göstəricisi oldu. Vətən müharibəsi zamanı xalqımızın nümayiş etdirdiyi birlik milli həmrəyliyin yalnız mənəvi dəyər deyil, dövlətin taleyini müəyyən edən qüvvə olduğunu təsdiqlədi. Prezidentin çıxışında bu birliyin “Dəmir yumruq” rəmzi ilə ifadə olunması Azərbaycanın müasir tarixində milli iradənin və ortaq məqsədin əhəmiyyətini önə çıxarır.

Dövlət başçısının çıxışında səsləndirilən fikirlərin beynəlxalq əhəmiyyəti də məhz buradan qaynaqlanır. Müxtəlif ölkələrdə etnik və dini zəmində gərginliklərin artdığı bir vaxtda cəmiyyətlərin daxili həmrəyliyinin qorunması strateji zərurətə çevrilib. Bu məqsədə çatmaq üçün yalnız qanunvericilik mexanizmləri kifayət etmir; ictimai şüurda qarşılıqlı hörmətin möhkəmləndirilməsi, ayrı-seçkiliyə qarşı prinsipial mövqe və bərabər imkanların təmin edilməsi də vacibdir. Dialoq mədəniyyəti məhz bu dəyərlər üzərində formalaşır və dövlətin uzunmüddətli inkişafına xidmət edir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində sülhün qorunması getdikcə daha mürəkkəb vəzifəyə çevrilir. Münaqişələrin başlanması bəzən qısa müddətdə baş versə də, onların nəticələrinin aradan qaldırılması, dağıdılmış etimadın bərpası və davamlı siyasi razılaşmanın əldə olunması uzun illər tələb edə bilər. Prezident İlham Əliyevin müharibələrin başlanmasının asan, başa çatdırılmasının isə çətin olması ilə bağlı fikri bu reallığı ifadə edir. Azərbaycanın uzunmüddətli münaqişə təcrübəsi göstərir ki, sülhə nail olmaq üçün siyasi iradə ilə yanaşı, real təhlükəsizlik təminatları, qarşılıqlı öhdəliklərə hörmət və beynəlxalq hüququn ardıcıl tətbiqi də zəruridir.

Azərbaycanın regionda sülh gündəliyinə verdiyi əhəmiyyət ölkəmizin gələcəyə yönəlmiş siyasətinin mühüm istiqamətidir. Uzun müddət münaqişənin ağır nəticələri ilə üzləşmiş dövlət kimi Azərbaycan sabitliyin və təhlükəsizliyin əhəmiyyətini dərindən dərk edir. Sülhün möhkəmlənməsi regionda iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, nəqliyyat marşrutlarının inkişafına, ticarətin artmasına və xalqlar arasında münasibətlərin tədricən normallaşmasına şərait yarada bilər. Bu baxımdan dialoq siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamalı, konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə tamamlanmalıdır.

Azərbaycanın geostrateji mövqeyi də bu prosesdə mühüm üstünlük yaradır. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat və logistika marşrutları, enerji infrastrukturu və regional əlaqələr ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıqdakı rolunu artırır. Prezident İlham Əliyevin forumda Azərbaycanın bağlantılar baxımından əhəmiyyətinə diqqət çəkməsi göstərir ki, ölkəmizin coğrafi mövqeyi müasir infrastruktur və müstəqil siyasətlə birləşdikdə daha geniş imkanlar yaradır. Bu imkanlar yalnız iqtisadi maraqlara deyil, dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığın və əməkdaşlığın güclənməsinə də xidmət edə bilər.

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun aktuallığını artıran məsələlərdən biri də texnologiyanın insan münasibətlərinə təsiridir. Süni intellektin, sosial şəbəkələrin və rəqəmsal kommunikasiya vasitələrinin sürətli inkişafı fərqli cəmiyyətlər arasında əlaqələri genişləndirsə də, eyni zamanda yeni risklər yaradır. Yanlış məlumatların yayılması, nifrət nitqi, ayrı-seçkiliyi təşviq edən məzmun və cəmiyyətlərin informasiya məkanında qütbləşməsi qarşılıqlı etimadı zəiflədə bilər. Forum çərçivəsində rəqəmsal gələcək, süni intellekt dövründə mədəniyyətlərarası bacarıqlar və inklüziv inkişaf məsələlərinin müzakirəsi bu problemlərin beynəlxalq gündəmdəki yerini göstərir.

Belə bir şəraitdə texnoloji tərəqqinin insanları bir-birindən uzaqlaşdıran deyil, yaxınlaşdıran vasitəyə çevrilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal savadlılığın artırılması, etibarlı məlumat mənbələrindən istifadə, media məsuliyyətinin gücləndirilməsi və gənclərin tənqidi düşünmə bacarıqlarının inkişafı mədəniyyətlərarası anlaşmanın qorunmasına kömək edə bilər. Süni intellekt və digər yeni texnologiyalar insanların müxtəlif mədəniyyətlər haqqında məlumat əldə etməsini asanlaşdırsa da, onların düzgün istifadəsi üçün etik prinsiplər və məsuliyyətli yanaşma vacibdir.

Buna görə də müasir dialoq siyasəti yalnız beynəlxalq tədbirlərdə fikir mübadiləsi aparmaqla kifayətlənməməlidir. O, rəqəmsal məkanda da qarşılıqlı hörmətin qorunmasını, dezinformasiyaya qarşı mübarizəni və müxtəlif cəmiyyətlərin bərabər iştirak imkanlarının genişləndirilməsini əhatə etməlidir. Texnologiyanın yaratdığı imkanlardan səmərəli istifadə edilməsi mədəniyyətlərarası əlaqələri gücləndirə, elmi və təhsil əməkdaşlığını genişləndirə, xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yarada bilər.

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq dialoqun inkişafına, milli həmrəyliyin qorunmasına və qlobal əməkdaşlığın genişləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyət baxımından diqqətəlayiqdir. Bakıdan dünyaya ünvanlanan mesajın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, fərqliliklər arasında körpülər qurmaq, qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmək və ortaq problemlərin həlli üçün birləşmək müasir dünyanın ən mühüm vəzifələrindəndir. Azərbaycanın tarixi təcrübəsi, multikulturalizm ənənələri və beynəlxalq təşəbbüsləri bu istiqamətdə əhəmiyyətli imkanlar yaradır.

Nazimə Şamıyeva

YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri