Şuşa Azərbaycan xalqının tarixini, mədəniyyətini, milli ruhunu və azadlıq əzmini özündə birləşdirən müqəddəs şəhərlərimizdən biridir. Qarabağın döyünən ürəyi, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa əsrlər boyu xalqımızın mənəvi həyatında müstəsna yer tutmuş, milli musiqimizin, ədəbiyyatımızın, incəsənətimizin inkişafına misilsiz töhfələr vermişdir. Bu qədim şəhərin adı çəkiləndə hər bir azərbaycanlının qəlbində qürur, sevinc və Vətən sevgisi duyğuları baş qaldırır.

8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunmuş tarixi Qələbənin, milli birliyin və dövlətimizin qüdrətinin təcəssümüdür. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən birinə çevrildi. Müzəffər Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı, əsgər və zabitlərimizin misilsiz şücaəti, xalqımızın sarsılmaz iradəsi nəticəsində Qarabağın tacı olan Şuşa azadlığına qovuşdu. Bu Zəfər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda həlledici əhəmiyyət daşıdı və xalqımızın tarixi ədalətə olan inamını daha da gücləndirdi.

Şuşanın azad olunması yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli mənəviyyatımızın, tarixi yaddaşımızın və dövlətçilik iradəmizin təntənəsi idi. Bu qələbə uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların qəlbində ümid çırağını yenidən alovlandırdı, Azərbaycan xalqının birlik və həmrəylik ruhunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Şuşa şəhərinin tarixi kökləri XVIII əsrin ortalarına gedib çıxır. 1752-ci ildə Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulan şəhər qısa müddətdə Azərbaycanın mühüm siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Əlverişli coğrafi mövqeyi, əzəmətli dağları, təbii gözəllikləri və zəngin memarlıq irsi Şuşaya özünəməxsus sima qazandırmışdır.

Şuşa Azərbaycan musiqisinin və poeziyasının inkişafında xüsusi rol oynamışdır. Bu torpaq Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xan Şuşinski, Cabbar Qaryağdıoğlu, Xurşidbanu Natəvan, Mir Möhsün Nəvvab kimi görkəmli şəxsiyyətlərin adı ilə bağlıdır. Onların yaradıcılığı milli mədəniyyətimizin zənginliyini nümayiş etdirməklə yanaşı, Azərbaycan incəsənətinin dünya miqyasında tanınmasına da mühüm töhfələr vermişdir. Şuşanın musiqi ənənələri, xüsusilə muğam sənəti, xalqımızın mənəvi dünyasının ayrılmaz hissəsidir.

Şəhərin tarixi əhəmiyyəti onun memarlıq abidələrində, qədim məhəllələrində, məscidlərində, bulaqlarında və tarixi tikililərində də öz əksini tapır. Şuşa əsrlər boyu Azərbaycan xalqının yaradıcılıq enerjisini, estetik düşüncəsini və milli kimliyini yaşadan mərkəz olmuşdur. Buna görə də bu şəhərin qorunması və inkişaf etdirilməsi yalnız bir bölgənin deyil, bütövlükdə Azərbaycanın mədəni irsinin qorunması deməkdir.

1992-ci il mayın 8-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən Şuşa uzun illər xalqımızın həsrətinə çevrildi. Şəhərin işğalı nəticəsində minlərlə insan doğma yurdlarından ayrı düşdü, tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan dəydi. Lakin bütün bu illər ərzində Azərbaycan xalqı Şuşaya qayıdacağına, şəhərin yenidən azadlığa qovuşacağına inamını itirmədi.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixi taleyində yeni mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə döyüş meydanında böyük qəhrəmanlıq göstərərək torpaqlarımızın azadlığı uğrunda mübarizə apardı. Şuşa uğrunda aparılan döyüşlər isə hərb tariximizin ən çətin və şərəfli səhifələrindən biri kimi yadda qaldı.

Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan xalqına böyük sevinc və qürur yaşatdı. Bu xəbər ölkəmizin hər yerində bayram coşqusu ilə qarşılandı. Şuşanın azad olunması müharibənin gedişinə həlledici təsir göstərdi və Azərbaycanın qələbəsinin mühüm amillərindən biri oldu. Həmin günün tarixi əhəmiyyəti nəzərə alınaraq 8 Noyabr Azərbaycanda Zəfər Günü kimi təsis edildi. 2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış müvafiq sərəncamla isə 8 Noyabr həm də Şuşa şəhəri günü olaraq müəyyənləşdirildi.

Şuşanın azad edilməsi göstərdi ki, milli birlik, güclü dövlətçilik və ordunun döyüş qabiliyyəti xalqın qarşısında duran ən çətin vəzifələrin həllində həlledici rol oynayır. Bu Zəfər həm də şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, qazilərimizin fədakarlığının və Azərbaycan xalqının sarsılmaz iradəsinin təntənəsi oldu.

Şuşanın azadlığa qovuşmasından sonra şəhərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Dövlətimizin qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərdən biri Şuşanın tarixi simasını qorumaq, dağıdılmış abidələri bərpa etmək, müasir infrastruktur yaratmaq və şəhəri yenidən canlı mədəniyyət mərkəzinə çevirməkdir.

2021-ci il mayın 7-də Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edildi. Bu qərar şəhərin tarixi-mədəni irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuşanın mədəniyyət paytaxtı statusu onun ölkə daxilində və beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərə yeni imkanlar açdı.

Şəhərdə tarixi abidələrin bərpası ilə yanaşı, yaşayış kompleksləri, təhsil, səhiyyə və xidmət obyektləri də yaradılır. Üzeyir Hacıbəylinin və Bülbülün ev-muzeylərinin bərpası, Molla Pənah Vaqifin məqbərəsinin əvvəlki görkəminə qaytarılması, tarixi məscidlərin və digər mədəni irs nümunələrinin bərpası milli yaddaşın dirçəldilməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, müasir yolların, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin və turizm infrastrukturunun yaradılması şəhərin davamlı inkişafına zəmin hazırlayır.

Şuşaya çəkilmiş Zəfər yolu şəhərin azadlığına aparan qəhrəmanlıq yolunun rəmzinə çevrilmişdir. Bu yol təkcə nəqliyyat əlaqəsini təmin etmir, həm də xalqımızın iradəsini, əzmini və doğma torpaqlara qayıdış istəyini təcəssüm etdirir.

Şuşada aparılan bərpa işlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də şəhərin ekoloji xüsusiyyətlərinin və memarlıq üslubunun qorunmasıdır. Tarixi küçələrin, qədim tikililərin və təbii landşaftın mühafizəsi şəhərin özünəməxsusluğunun saxlanmasına xidmət edir. Məqsəd Şuşanı müasir tələblərə cavab verən, eyni zamanda öz tarixi ruhunu qoruyan bir şəhər kimi inkişaf etdirməkdir.

Şuşanın əhəmiyyəti yalnız Azərbaycanın sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər Türk dünyasının ortaq mədəni dəyərlərinin, Şərq musiqisinin və çoxəsrlik sənət ənənələrinin mühüm mərkəzlərindən biridir. Şuşanın 2023-cü ildə Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı, 2024-cü ildə isə İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi onun beynəlxalq mədəni nüfuzunun göstəricisidir.

Şəhərdə keçirilən beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları, konfranslar və mədəniyyət layihələri Azərbaycanın zəngin irsini dünyaya tanıdır. “Xarıbülbül” musiqi festivalı Şuşanın sənət ənənələrinin yenidən canlanmasının və müxtəlif xalqlar arasında mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinin parlaq nümunəsidir.

Şuşanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoqa verdiyi önəmi də nümayiş etdirir. Tarixi və mədəni irsin qorunması, müxtəlif xalqların yaradıcılıq ənənələrinin tanıdılması, qarşılıqlı hörmət və anlaşmanın təşviqi bu tədbirlərin əsas istiqamətlərindəndir.

Mədəniyyət xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran, cəmiyyətlər arasında etimadı gücləndirən mühüm vasitədir. Şuşa bu baxımdan Azərbaycan xalqının qonaqpərvərliyini, sənətə bağlılığını və sülhə olan istəyini ifadə edən xüsusi məkandır. Şəhərin yenidən dirçəlməsi onun yalnız keçmişinin bərpası deyil, həm də gələcək nəsillər üçün yeni mədəni imkanların yaradılmasıdır.

Şuşanın azad olunmasından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri doğma yurdlarından didərgin düşmüş sakinlərin təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə geri qayıdışını təmin etməkdir. 2024-cü il mayın 11-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin Şuşaya qayıdışına başlanılması bu istiqamətdə mühüm mərhələ oldu.

Doğma evlərinə qayıdan ailələr üçün Şuşa yalnız yaşayış yeri deyil, həm də uşaqlıq xatirələrinin, ailə tarixinin və mənəvi bağlılığın ünvanıdır. Şəhərdə yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması, məktəblərin və səhiyyə müəssisələrinin fəaliyyəti, sosial xidmətlərin təşkili sakinlərin gündəlik həyatının bərpasına kömək edir.

Böyük Qayıdış prosesi Şuşanın sosial və iqtisadi həyatına yeni nəfəs verir. Burada turizmin, xidmət sektorunun, sənətkarlığın və mədəni tədbirlərin inkişafı üçün geniş imkanlar mövcuddur. Bu imkanların səmərəli reallaşdırılması şəhərin iqtisadi fəallığını artırmaqla yanaşı, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin rifahının yüksəlməsinə də töhfə verə bilər.

Şuşanın gələcəyi onun tarixi irsinin qorunması ilə müasir inkişafın uzlaşdırılmasından asılıdır. Bu şəhərin hər bir küçəsi, hər bir abidəsi və hər bir mədəniyyət ocağı Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrini yaşadır. Ona görə də Şuşanın qorunması, abadlaşdırılması və dünya miqyasında tanıdılması ümummilli əhəmiyyət daşıyan vəzifədir.

8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü Azərbaycan xalqının azadlıq iradəsini, tarixi yaddaşını və gələcəyə inamını ifadə edən əlamətdar tarixdir. Bu gün biz Şuşanın azadlığı uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsini ehtiramla yad edir, qazilərimizin qəhrəmanlığını minnətdarlıqla xatırlayırıq. Onların fədakarlığı sayəsində Qarabağın tacı yenidən öz sahibinə qovuşmuş, milli qürurumuzun rəmzlərindən biri olan Şuşada həyatın bərpası üçün geniş imkanlar yaranmışdır.

Şuşa Azərbaycan xalqının keçmişini, bu gününü və gələcəyini birləşdirən mənəvi körpüdür. Onun azadlığı milli birliyimizin gücünü, dövlətimizin qətiyyətini və ordumuzun qəhrəmanlığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu gün şəhərdə həyata keçirilən quruculuq işləri isə qazanılmış Zəfərin davamı, sülhə və inkişafa yönəlmiş iradənin ifadəsidir.

Şuşa bundan sonra da Azərbaycan mədəniyyətinin parlayan ulduzu, milli musiqimizin beşiyi və xalqımızın qürur mənbəyi olaraq yaşayacaq. 8 Noyabrın hər il təntənə ilə qeyd olunması gələcək nəsillərə tarixi həqiqətləri çatdırmaq, Vətən sevgisini gücləndirmək və qəhrəmanlıq ənənələrimizi yaşatmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Şuşanın azadlığı Azərbaycan tarixinin unudulmaz Zəfəridir. Bu Zəfər xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq, Şuşanın yenidən dirçəlişi isə Azərbaycanın gücünün, mədəni zənginliyinin və gələcəyə inamının rəmzi olaraq davam edəcək.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı