Ekoloji yenilənmə və insan yönümlü şəhər mühiti

Bakı:

15 °C

88 %

0 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Ekoloji yenilənmə və insan yönümlü şəhər mühiti

Ekoloji yenilənmə və insan yönümlü şəhər mühiti

21.05.2026 [23:14]

Müasir şəhərsalmanın əsas meyarlarından biri şəhərin insan üçün nə dərəcədə rahat, sağlam və ekoloji baxımdan təhlükəsiz olmasıdır. Prezident İlham Əliyevin WUF13-dəki çıxışında Bakının ekoloji transformasiyasına xüsusi yer ayrılması bu baxımdan təsadüfi deyil. Bakı uzun illər neft sənayesi ilə bağlı inkişaf etmiş, 1846-cı ildə dünyada ilk dəfə neft hasil edilən şəhər kimi tarixə düşmüşdür. Lakin sənaye inkişafının uzun müddət ekoloji standartlar olmadan davam etməsi şəhərin bəzi ərazilərində ciddi çirklənmə yaratmışdı. Bu gün həmin ərazilərin yenilənməsi Azərbaycanın şəhərsalma siyasətinin vacib istiqamətlərindən biridir.

Qara şəhərin Ağ şəhərə çevrilməsi bu prosesin ən tanınmış nümunələrindən biridir. Qara şəhər adı sənaye çirklənməsi ilə bağlı formalaşmışdı. Vaxtilə çirkli, ağır sənaye görüntüsü ilə tanınan bu ərazi bu gün müasir şəhərsalma nümunəsinə çevrilib. Ağ şəhər layihəsi göstərir ki, şəhər öz problemli keçmişini yeni imkanlara çevirə bilər. Burada əsas məqam yalnız ərazinin təmizlənməsi deyil, həmin ərazinin insan həyatına qaytarılmasıdır. Yaşayış, iş, istirahət, gəzinti və sosial əlaqə üçün nəzərdə tutulan məkanlar keçmiş sənaye zonasını müasir şəhər mühitinə çevirir.

Bibiheybət və Böyükşor kimi ərazilərdə aparılan işlər də ekoloji bərpanın geniş miqyasını göstərir. Şəhərsalma yalnız mərkəzi küçələrin abadlaşdırılması deyil; çirklənmiş torpaqların, göllərin, sahilyanı zonaların, sənaye qalıqlarının və istifadəsiz ərazilərin yenidən planlaşdırılması da bu prosesin əsas hissəsidir. Belə layihələr uzunmüddətli düşüncə tələb edir, çünki onların nəticəsi yalnız bugünkü sakinlərə deyil, gələcək nəsillərə də təsir edir.

Prezident çıxışında son 20 il ərzində Bakıda 100 park və ictimai yer, bağların yaradıldığını, onlardan 19-nun tam yeniləndiyini qeyd etdi. Bu fakt şəhər həyatında ictimai məkanların rolunu ön plana çıxarır. Parklar yalnız yaşıllıq sahəsi deyil, şəhərin sosial sağlamlığı üçün vacib mühitdir. İnsanların istirahət etməsi, uşaqların oynaması, yaşlıların gəzməsi, gənclərin bir araya gəlməsi üçün açıq və əlçatan məkanlar şəhərin keyfiyyətini artırır.

İctimai nəqliyyat, mikromobillik, metro və elektrik enerjisi ilə işləyən müasir avtobuslar da ekoloji şəhər konsepsiyasının tərkib hissəsidir. Şəhər nə qədər çox şəxsi avtomobildən asılı olarsa, tıxac, hava çirkliliyi və səs-küy problemi də bir o qədər artır. Buna görə də müasir şəhərsalma nəqliyyatın alternativlərini inkişaf etdirməli, insanların rahat və ekoloji cəhətdən daha təmiz hərəkət imkanlarını genişləndirməlidir. Bakıda bu istiqamətdə görülən işlər şəhərin gələcək dayanıqlılığı üçün mühüm addımlardır.

Sea Breeze kimi istirahət məkanının çıxışda qeyd olunması da şəhərsalmanın yeni istiqamətlərini göstərir. Dənizkənarı mühitin planlı şəkildə inkişaf etdirilməsi, turizm, istirahət və sosial həyat üçün yeni imkanların yaradılması paytaxtın çoxmərkəzli inkişafına xidmət edir. Bu yanaşma şəhərin yalnız inzibati mərkəz ətrafında deyil, müxtəlif sahilyanı və ictimai məkanlar boyunca inkişaf etməsinə imkan yaradır.

Ekoloji yenilənmə həm də mədəni məsuliyyətdir. Şəhər sakinləri sağlam hava, təmiz su, əlçatan parklar və təhlükəsiz ictimai məkanlar tələb edir. Şəhərsalma qərarları bu ehtiyaclara cavab verməlidir. WUF13-də səslənən fikirlər göstərdi ki, Azərbaycan şəhərsalma gündəliyində ətraf mühit, insan rifahı və müasir infrastruktur bir-birindən ayrılmaz şəkildə nəzərdən keçirilir.

“2026 – Şəhərsalma və Memarlıq İli” bu baxımdan yalnız memarlıq layihələrinin təqdimatı deyil, həm də şəhərlərin daha yaşıl, daha sağlam və daha insan yönümlü olmasına çağırışdır. Bakı nümunəsi sübut edir ki, çirklənmiş ərazilər yenidən canlandırıla, sənaye keçmişi müasir şəhər həyatına inteqrasiya oluna və ictimai məkanlar insan rifahının əsas dayağına çevrilə bilər.

Bu baxımdan çıxışın əsas xətti şəhərsalmanın yalnız tikinti həcmi ilə ölçülmədiyini göstərir. Şəhərin dəyəri insanın gündəlik rahatlığı, ictimai məkanların keyfiyyəti, tarixi irsin qorunması və ekoloji məsuliyyətlə tamamlanır. Bakı Forumunda səslənən fikirlər Azərbaycan təcrübəsinin həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə üçün dəyərli olduğunu nümayiş etdirir.

Məqalənin mövzusu eyni zamanda planlı idarəetmənin vacibliyini önə çıxarır. Müasir şəhər öz sakinlərinə yalnız yaşayış sahəsi deyil, təhlükəsiz hərəkət, əlçatan xidmət, mədəni kimlik və sosial iştirak imkanı verməlidir. Bu səbəbdən şəhərsalma qərarları uzunmüddətli strateji baxış, peşəkar memarlıq yanaşması və ictimai maraq əsasında formalaşmalıdır.

WUF13 çərçivəsində Bakının nümunə kimi təqdim olunması da bu yanaşmanı gücləndirir. Paytaxtın qədim məhəllələri, yenilənmiş sahilyanı zonaları, yeni parkları və bərpa olunan əraziləri göstərir ki, şəhər canlı orqanizm kimi davamlı yenilənməyə ehtiyac duyur. Əsas məsələ bu yenilənmənin insan, tarix və təbiət arasında balans yaratmasıdır.

Nəticədə, “Şəhərsalma və Memarlıq İli” yalnız simvolik elan deyil, həm də şəhər mədəniyyətinin inkişafına çağırış kimi dəyərləndirilə bilər. Bu çağırış daha keyfiyyətli ictimai məkanların yaradılmasını, regionların inkişafını, mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı yaşayış mühitinin qurulmasını əhatə edir.