Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət kursunda Avropanın aparıcı dövlətləri ilə qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlara əsaslanan münasibətlərin qurulması xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı Azərbaycanın müstəqillik əldə etdiyi ilk illərdən etibarən ən etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi çıxış etmişdir. 2026-cı il noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublin şəhərində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Birləşmiş Krallığın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasındakı münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəltdi.
Bakı ilə London arasında diplomatik əlaqələrin tarixi zəngin və ardıcıl inkişaf yolu keçmişdir. 1994-cü ilin fevralında imzalanmış "Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə", eləcə də 1998-ci ilin iyulunda qəbul edilmiş "Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə" ikitərəfli əlaqələrin hüquqi-siyasi çərçivəsini formalaşdırmışdı. Ötən üç onillik ərzində Birləşmiş Krallıq Azərbaycan iqtisadiyyatının ən böyük xarici investoruna çevrilmiş, xüsusilə enerji sektorunda həyata keçirilən nəhəng layihələr qlobal enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfələr vermişdir. Dublin şəhərində imzalanan yeni sənəd məhz bu möhkəm təmələ əsaslanaraq əməkdaşlığı rəsmi olaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə daşıyır.
Bəyannamədə tərəflər dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörməti təsdiqləyir. Müdafiə, təhlükəsizlik, hüquq-mühafizə orqanları və sərhəd idarəçiliyi sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi planlaşdırılır. Böyük Britaniya Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunmasına və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesinə dəstəyini ifadə edir.Ənənəvi enerji tərəfdaşlığı ilə yanaşı, bərpa olunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə birgə layihələrə xüsusi önəm verilir. Həmçinin ticarət və investisiya əlaqələrinin şaxələndirilməsi, infrastruktur layihələri və Orta Dəhlizin inkişafı prioritet istiqamətlər kimi müəyyən edilir.
Bəyannaməyə əsasən, tərəflər müəyyən edilmiş üç əsas istiqamət üzrə irəliləyişləri nəzərdən keçirmək və gələcək prioritetləri müəyyənləşdirmək məqsədilə hər il Strateji Tərəfdaşlıq iclasları keçirmək barədə razılığa gəlmişlər. Bu sənəd Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasında çoxşaxəli münasibətlərin uzunmüddətli və sistemli inkişafı üçün möhkəm hüquqi-siyasi zəmin yaradır.
Sənəd ilk dəfə olaraq hərbi-texniki əməkdaşlığı bu qədər geniş müstəviyə çıxarır. Tərəflər birgə hərbi təlimlər, sərhəd idarəçiliyi, hüquq-mühafizə orqanları arasında təcrübə mübadiləsi və müdafiə sənayesində ortaq təşəbbüslərin araşdırılması barədə razılığa gəliblər. Bu, Azərbaycan Ordusunun kadr potensialının NATO standartlarına uyğunlaşdırılmasına birbaşa təkan verir.
1990-cı illərin sənədlərindən fərqli olaraq, bu bəyannamə Cənubi Qafqazda yeni sülh gündəliyini rəsmən tanıyır. Sənəddə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların əhəmiyyəti xüsusi qeyd edilir və Birləşmiş Krallığın Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesinə dəstəyi təsbit olunur.
Ənənəvi karbohidrogen tərəfdaşlığı qorunmaqla yanaşı, əsas diqqət qeyri-neft sektoruna, yaşıl maliyyələşdirməyə və aşağı karbonlu texnologiyalara yönəldilir. Bundan başqa, sənəddə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və Britaniya universitetləri ilə birgə elmi-tədqiqat layihələri kimi müasir prioritetlər yer alıb.
Azərbaycanın 2025-ci ildə Çinlə, 2026-cı ildə isə ABŞ-la imzaladığı strateji tərəfdaşlıq sənədlərindən sonra Böyük Britaniya ilə bağlanan bu razılaşma ölkənin Qərb və Şərq arasında qurduğu çoxvektorlu balans siyasətini yeni mərhələyə daşıyır.
Əvvəlki bəyannamələrdən fərqli olaraq, bu sənəddə razılaşmaların kağız üzərində qalmaması üçün konkret nəzarət mexanizmi yaradılıb. Bəyannamənin üç əsas istiqaməti üzrə görülən işləri qiymətləndirmək və yeni hədəflər qoymaq məqsədilə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi məcburi prinsip kimi müəyyən edilib.
Nəticə etibarilə, 2026-cı il 12 noyabr tarixli Birgə Bəyannamə Azərbaycanın Avropadakı geosiyasi və geoiqtisadi mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinin göstəricisidir. Bu sənəd təkcə iki ölkənin milli maraqlarına deyil, həm də bütövlükdə Avrasiya məkanında təhlükəsizliyin, iqtisadi inteqrasiyanın və dayanıqlı inkişafın güclənməsinə xidmət edir.
Samirə Zeynalova
YAP Tərtər rayon təşkilatının mühasibi