Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətlərində yeni strateji mərhələ: əməkdaşlığın genişlənən üfüqləri

Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətlərində yeni strateji mərhələ: əməkdaşlığın genişlənən üfüqləri

 

 

2026-cı il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem arasında Dublində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafında mühüm siyasi hadisədir. Bu sənəd Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimada və əməkdaşlığa yeni məzmun qazandırmaqla yanaşı, tərəfdaşlığın gələcək istiqamətlərini də müəyyənləşdirir.

Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əlaqələrin möhkəm tarixi və siyasi təməli mövcuddur. Hələ 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələlər olub. Ötən müddət ərzində bu əlaqələr xüsusilə enerji sahəsində uğurlu əməkdaşlıqla səciyyələnib. Böyük Britaniyanın Azərbaycanın enerji sektoruna yatırdığı investisiyalar, ölkəmizin beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyinin möhkəmlənməsinə verdiyi töhfələr qarşılıqlı maraqlara əsaslanan tərəfdaşlığın əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Yeni Bəyannamə isə mövcud əməkdaşlığın daha geniş sahələri əhatə etməsinə imkan yaradır.

Sənədin siyasi əhəmiyyətini artıran əsas məqamlardan biri beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsidir. Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olan bu prinsiplərin ikitərəfli sənəddə xüsusi vurğulanması ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində hüquqa və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlığa verdiyi önəmlə uzlaşır. Eyni zamanda, Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların əhəmiyyətinin qeyd edilməsi Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunmasına beynəlxalq dəstəyin vacibliyini göstərir. Böyük Britaniyanın bu istiqamətdə ikitərəfli dialoqa əsaslanan səyləri dəstəkləməsi Azərbaycanın regionda sülh və sabitliyin möhkəmləndirilməsi siyasəti baxımından diqqətəlayiqdir.

Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsinin mühüm istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Müasir dünyada təhlükəsizlik çağırışlarının mürəkkəbləşdiyi, regional və qlobal risklərin artdığı bir şəraitdə dövlətlər arasında bu sahədə koordinasiyanın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sənəddə hərbi təlimlər, kadr hazırlığı, müdafiə potensialının artırılması, müdafiə sənayesi üzrə mümkün birgə təşəbbüslər, sərhəd təhlükəsizliyi və hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlıq kimi məsələlərin əksini tapması tərəfdaşlığın praktiki məzmununu genişləndirir. Bu yanaşma Azərbaycanın milli təhlükəsizlik maraqlarına uyğun olaraq beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını artırmaq baxımından da əhəmiyyətlidir.

İqtisadiyyat, ticarət və investisiya sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi isə Bəyannamənin əsas prioritetlərindəndir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji resursları, nəqliyyat-logistika imkanları və həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri ölkəmizi beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sistemində mühüm tərəfdaşa çevirib. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına sənəddə xüsusi diqqət ayrılması təsadüfi deyil. Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat və ticarət əlaqələrinin genişləndiyi indiki mərhələdə Azərbaycan bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri kimi strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Böyük Britaniya ilə nəqliyyat, logistika və infrastruktur sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi isə ölkəmizin tranzit imkanlarının inkişafına, yeni investisiyaların cəlbinə və iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə müsbət təsir göstərəcəkdir.

Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlıq perspektivləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın ənənəvi enerji sahəsində qazandığı təcrübəni alternativ və bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı ilə tamamlaması ölkənin gələcək iqtisadi strategiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. Böyük Britaniyanın bu sahədəki təcrübəsi və texnoloji imkanları ilə Azərbaycanın potensialının birləşdirilməsi qarşılıqlı faydalı nəticələr verəcək. Beləliklə, enerji tərəfdaşlığı yalnız mövcud imkanların qorunmasına deyil, həm də yeni iqtisadi reallıqlara uyğun inkişaf etdirilməsinə xidmət edəcək.

Bəyannamədə təhsil, elm və innovasiya sahələrinə ayrıca yer ayrılması da sənədin uzunmüddətli perspektivə hesablandığını göstərir. Müasir dövrdə dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti yalnız təbii sərvətlər və iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də insan kapitalı, elmi potensial və texnoloji inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Ali və peşə təhsili, rəqəmsal bacarıqlar, süni intellekt, elmi tədqiqatlar və innovativ texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycan üçün yeni bilik və təcrübə imkanları yaradır. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və biznes strukturları arasında əlaqələrin inkişafı isə bu əməkdaşlığın real nəticələrə çevrilməsinə töhfə verir.

Digər mühüm məqam insanlararası əlaqələrin, mədəni mübadilələrin və peşəkar şəbəkələrin inkişafına verilən diqqətdir. Çünki dövlətlərarası münasibətlərin davamlılığı yalnız siyasi sənədlər və iqtisadi maraqlarla deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma və etimadla möhkəmlənir. Bütün bunlar onu göstərir ki, imzalanmış sənəd yalnız mövcud münasibətlərin rəsmiləşdirilməsi deyil, həm də gələcək əməkdaşlığın konkret istiqamətlərini müəyyən edən siyasi yol xəritəsidir. Bəyannamədə strateji tərəfdaşlıq üzrə illik görüşlərin keçirilməsinin nəzərdə tutulması da bu əməkdaşlığın davamlılığını və əldə olunan razılaşmaların icrasına nəzarəti təmin etmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Ümumiyyətlə, Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ölkəmizin çoxşaxəli xarici siyasətinin növbəti uğurlu nəticələrindən biridir. Bu sənəd Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu, müxtəlif coğrafiyalarda yerləşən aparıcı dövlətlərlə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələr qurmaq imkanlarını və milli maraqlarını əsas götürən praqmatik diplomatiyasını nümayiş etdirir. Ən başlıcası, yeni tərəfdaşlıq Azərbaycan üçün yalnız bugünkü əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmir, həm də gələcək inkişaf, iqtisadi şaxələndirmə, texnoloji yenilənmə və regional sabitlik baxımından yeni perspektivlər açır.

 

Qismət Həbibov,

YAP Biləsuvar rayon təşkilatının Yuxarı Ağalı kəndi üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri